DIABOLIADE / BOELGAKOV

In dit kortverhaal wordt het verhaal verteld van de kleine ambtenaar Korotkov wiens gestructureerde leven langzaam verandert in een nachtmerrie wanneer de bureaucratie op hol slaat. Of is het geen nachtmerrie en valt Korotkov langzaam ten prooi aan de waanzin door de verpletterende macht bureaucratie waar hij zelf deel van uitmaakt maar waarop hij elke grip verliest? Op het einde van de korte novelle pleegt Korotkov zelfmoord door van een gebouw te springen ten einde van zijn demonen te ontkomen. Een aantal fantastische elementen (personages die van uiterlijk veranderen) zijn een voorbode van wat later in de Meester en Margarita staat te gebeuren...

EIEREN DER RAMPP-SPOED / BOELGAKOV

"The Fatal Eggs tells of the events of a Professor Persikov, who in experimentation with eggs, discovers a red ray that accelerates growth in living organisms. At the time, an illness passes through the chickens of Moscow, killing most of them and, to remedy the situation, the Soviet government puts the ray into use at a farm. Unfortunately there is a mix up in egg shipments and the Professor ends up with chicken eggs, while the government-run farm receives the shipment of ostrich, snake and crocodile eggs that were meant to go to the Professor. The mistake is not discovered until the eggs produce giant monstrosities that wreak havoc in the suburbs of Moscow and kill most of the workers on the farm. The propaganda machine then turns on Persikov, distorting his nature in the same way his "innocent" tampering created the monsters. This tale of a bungling government earned Bulgakov his label of a counter-revolutionary."

bron: Wikipedia

UITNODIGING VOOR EEN ONTHOOFDING : CITAAT

Een vrouw met een antwoord klaar:

"De kussen die ik moest aanzien. Jouw [Marthe] en zijn kussen, waarbij het vooral leek alsof jullie elkaar voerden, volijverig, morsend, smakkend. Of wanneer jij, je ogen dichtgeknepen, een druipende perzik verslond en dan, de buit binnen maar nog niet doorgslikt, als je je mond nog volhad, jij kannibaal, je glazige ogen ten hemel geslagen, je vingers gespreid, je verhitte lippen glinsterend, je kin trillend en overdekt met droppels van het troebele sap dat op je ontblote boezem neerdruppelde, terwijl de Priapus die je had gelaafd opeens, krampachtig vloekend, mij die op het verkeerde moment was binnengekomen zijn gekromde rug toedraaide. 'Alle soorten fruit zijn goed voor Marthe', zei je dan ..." (p. 524-525)

En net zoals de schrijver dezer blog denkt:

"Ik kan niet zonder minstens de theoretische mogelijkheid van een lezer..." (p. 569)

UITNODIGING VOOR EEN ONTHOOFDING / NABOKOV

"Anti-utopian novel by Vladimir Nabokov, published serially in Russian as Priglasheniye na kazn from 1935 to 1936 and in book form in 1938. Set in a mythical totalitarian country, the novel presents the thoughts of Cincinnatus, a former teacher who has been convicted of "gnostic turpitude" for being different from his mediocre fellow countrymen. Sentenced to be executed at an unknown date, Cincinnatus sits in his prison cell and records in his diary his private thoughts and intuitions about an ideal world that he considers to be his "true" home. He sees the world around him as delusional and himself as the only "real" person in the universe. As the ax falls and he is executed, he, or his spirit, rises toward other beings like himself." -- The Merriam-Webster Encyclopedia of Literature

DE BRONZEN RUITER / POESJKIN

"In The Bronze Horseman, Pushkin poses the problem of the “little man” whose happiness is destroyed by the great leader in pursuit of ambition. He does this by telling a “story of St. Petersburg” set against the background of the flood of 1824, when the river took its revenge against Peter I’s achievement in building the city. The poem describes how the “little hero,” Yevgeny, driven mad by the drowning of his sweetheart, wanders through the streets. Seeing the bronze statue of Peter I seated on a rearing horse and realizing that the tsar, seen triumphing over the waves, is the cause of his grief, Yevgeny threatens him and, in a climax of growing horror, is pursued through the streets by the “Bronze Horseman.” The poem’s descriptive and emotional powers give it an unforgettable impact and make it one of the greatest in Russian literature."
(source: Britannica Online http://www.britannica.com/EBchecked/topic/484291/Aleksandr-Sergeyevich-Pushkin/5999/Return-from-exile#ref=ref202059 )

DE VERDEDIGING / NABOKOV

"The plot concerns the title character, Aleksandr Ivanovich Luzhin. As a boy, he is considered unattractive, withdrawn, and an object of ridicule by his classmates. One day, when a guest comes to his father's party, he is asked whether he knows how to play chess. Embarrassed, he says no, but this encounter serves as his motivation to pick up chess. He skips school and visits his aunt's house to learn the basics. He quickly becomes a great player, enrolling in local competitions and rising in rank as a chess player. His talent is prodigious and he attains the level of a Grandmaster in less than ten years. As his obsession with chess grows, he becomes socially detached and physically unhealthy. At a resort, he meets a young girl (his "Queen" as it were), never named in the novel, whose interest he captures. They become romantically involved, and Luzhin eventually proposes to her.

Things turn for the worst when he is pitted against Turati, a grandmaster from Italy, in a competition to determine who would face the current world champion. Before and during the game, Luzhin has a mental breakdown, which climaxes when his carefully planned defense against Turati fails in the first moves, and the resulting game fails to produce a winner. When the game is suspended Luzhin wanders into the city in a state of complete detachment from reality.

He is returned home and brought to a rest home, where he eventually recovers. His doctor manages to convince him that chess was the reason for his downfall, and Luzhin, aided by his fiancée, decides to abandon all thoughts of chess.

Slowly however, chess begins to find its way back into his thoughts (aided by incidental occurrences, such as an old pocket chessboard found in a pocket, or an impossible chess game in a movie). Luzhin begins to see his life in vague chess terms, seeing continuing repetitions of 'moves' leading to his slide back in to a life of chess obsession. He desperately tries to find the move that will allow him to avert this scenario, but feels it growing closer and closer.

Eventually, after an encounter with his old chess mentor, Valentinov, Luzhin realizes that he must "abandon the game," as he puts it to his wife (who is desperately trying to communicate with him). He locks himself in the bathroom (his wife and several dinner guests banging on the door). He climbs out a window, letting himself fall to his death. The last line of the (translated) novel reads: "The door was burst in. 'Aleksandr Ivanovich, Aleksandr Ivanovich,' roared several voices. But there was no Aleksandr Ivanovich." "(bron: wikipedia)

HEER, VROUW, BOER : CITAAT

"Niet dat [Martha] een speciale geremdheid ervoer. Ze was geen Emma, en geen Anna. In de loop van haar echtelijke leven was ze gewend geraakt haar gunsten met zo'n vaardigheid, met zo"n berekening, met zo'n geoefende lichamelijke doelmatigheid aan haar rijke beschermer te schenken, dat zij die zich rijp achtte voor overspel allang gereed was voor hoererij." (p. 241)

"Zij had behoefte aan een honkvaste man. Een ingetogenen ernstige man. Ze had behoefte aan een dode man." (p. 332)

HEER, VROUW, BOER / NABOKOV

Franz (Bubendorf), a young man from a small town, is sent away from home to work in the Berlin department store of his well-to-do uncle (actually, his mother's cousin), Dreyer. On the train ride to Berlin Franz is seated in the same compartment with (Kurt) Dreyer and Dreyer's wife, Martha, neither of whom Franz has met. Franz is immediately enchanted by Martha's beauty, and, shortly after Franz begins work at the store, the two strike up a secret love affair.

As the novel continues Martha's distaste for her husband grows more pronounced, and with it her adoration for Franz. Franz, meanwhile, begins to lose any will of his own, and becomes a numb extension of his lover. Dreyer, meanwhile, continues to lavish blind adulation on his wife, and is only hurt, not suspicious, when she returns his love with resentment.

As her relationship with Franz deepens, Martha begins to hatch schemes for Dreyer's demise. Franz himself has begun to lose interest in Martha, but he goes along with her plotting. As part of Martha's plans, the three vacation together at the Seaview Hotel at Gravitz, a resort at the Baltic. She plans to take Dreyer, who cannot swim, out in a rowing boat so he can be drowned. On the boat, however, the plot is suspended by Martha when she learns from Dreyer that he is about to close a very profitable business deal. Martha then gets pneumonia from the rain and the cold on the boat. To Dreyer's great sorrow she passes away; he never learned about the betrayal and the danger he was in. Franz relieved by her death is heard laughing "in a frenzy of young mirth".

OVERZICHT JAAR 2 (APRIL 2008 - MAART 2009)

Fictie:

- Hadji Murat / Leo Tolstoy
- A Hero of Our Time / Mikhail Lermontov
- Memoirs of the House of the Dead / Dostoevsky
- Resurrection / Tolstoy
- Kindertijd / Tolstoj
- De Lady Macbeth uit het District Mtensk / Ljeskow
- Jeugdjaren / Tolstoj
- Het Kapittel / Ljeskow
- Aantekeningen van een jonge arts / Bulgakov
- De man die zijn wereld opdronk / Ivanov
- De Witte Garde / Bulgakov
- Leven en Lot / Grossman

Non-Fictie:

- Alexander II : De Laatste Grote Tsaar / Radzinsky

Film:

- Nieuw Babylon / Kozintsev & Trauberg
- Als de kraanvogels overvliegen / Kalatozov
- Alexander Nevskis / Eisenstein

Kleine berekening:

- Non-fictie: 423 p.
- Fictie: 3.410 p.
- Dit maakt samen: 3.833 p.
- Film: 295 min.

En...

- Beste non-fictie: Alexander II (bij gebrek aan concurrentie...)
- Beste fictie: moeilijk, maar het werd: Memoirs of the House of the Dead
- Beste film: Nieuw Babylon

LEVEN EN LOT : CITAAT

" Maar in de kou van het bos was de lente duidelijker voelbaar dan op de zonnige vloakte. In deze stilte van het bos lag een groter verdriet dan in de stilte van de herfst. In de sprakeloze stomheid was een schreeuw om de doden te horen en de razende vreugde van het leven."
Het was nog donker en koud, maar binnenkort zouden de deuren en de luiken opengegooid worden, en het lege huis zou tot leven komen, zich vullen met gelach en gehuil van kinderen, de haastige stappen van de geliefde vrouw en de zelfverzekerde passen van de heer des huizes.
Daar stonden ze, met hun boodschappenmandjes voor het brood, en zwegen."

EINDE

LEVEN EN LOT / VASILI GROSSMAN

"Het is onbetwist dat Leven & lot tot de vernietigendste anti-Sovjetromans ooit behoort, samen met Michail Boelgakovs De meester en Margarita en Aleksandr Solzjenitsyns Goelagarchipel. Als het boek in 1960 was gepubliceerd, schreef criticus Igor Zolotoesski, ‘had het onze ideeën over het tijdperk en de oorlog decennia vooruit geholpen.’ De ‘Grote Vaderlandse Oorlog’ en de slag bij Stalingrad waren de laatste onaantastbare symbolen van het morele gelijk van de communistische Sovjetstaat tegenover het fascistische Duitsland. Het was ondenkbaar dat juist een roman over deze periode de gelijkenis tussen beide totalitaire staten zou demonstreren, en de futiliteit van ieder vooruitgangsgeloof. [...]
Leven & lot is een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede. Er zijn allerlei parallellen tussen beide romans aan te wijzen: zoals bij Tolstoj de Bolkonski’s en de Rostovs centraal staan, zo ordent Grossman zijn overweldigende hoeveelheid personages en verhalen rond de families Sjaposjnikov en Strum. Waar Tolstoj historische figuren als Napoleon en generaal Koetoezov laat optreden, voert Grossman niet alleen beroemde Russische generaals op, maar ook Eichmann en Stalin zelf. Net als Tolstoj wisselt Grossman episodes aan het front af met scènes uit het burgerleven in Kazan, Moskou en de Kalmukse steppe. En ook bij Grossman vindt de lezer de geschiedfilosofische overpeinzingen waar Tolstoj zich aan overgaf, zij het dat ze hier korter, zwarter en eerder ontgoocheld dan drammerig van toon zijn. [...]
Wat Leven & lot een uitzonderlijk boek maakt is niet de panoramische reikwijdte ervan, al is die enorm. Het is eerder de levendige scherpte van de vele afzonderlijke verhalen waaruit het boek is opgebouwd, die herinneringen oproepen aan de korte verhalen van Tsjechov. Grossmans blik is die van een hartgrondige scepticus, die in geen enkele ideologie meer gelooft, maar elk van zijn ongelukkige, kleinzielige, hopeloos in het leven verstrikte personages het voordeel van de twijfel geeft.

En zo leeft de lezer mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur die in Duitse krijgsgevangenschap even hard vasthoudt aan zijn onbuigzame overtuigingen als aan zijn leven; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt.

Grossman schrijft meesterlijk over het leven van gewone, bange, onvergetelijke mensen die door de staat en hun tijd – het ‘lot’ – verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad. De ironie van het lot wilde dat eenzelfde door angst ingegeven daad van verraad zijn meesterwerk bijna voorgoed had doen verdwijnen."

KUIFJE IN HET LAND VAN DE SOVJETS / HERGE

"De verhaallijn is, zeker in vergelijking met de latere albums, uiterst zwak en hangt van toevalligheden aan elkaar. De eerste plaatjes tonen een erg jonge Kuifje, Hergé zou later zeggen dat dit album een jeugdzonde was. De tekenstijl is een stuk rommeliger dan in latere albums. Op de eerste pagina's heeft Kuifje nog niet eens zijn beroemde kuifje. Het album neemt een zeer sterke politieke houding in. Het laat duidelijk zien hoe de Europeanen van toen de Sovjet-Unie zagen: een wreed land vol honger en boeven, waar de arme bevolking wordt bestolen door de regering. Hergé verklaarde later dan ook dat hij behoorlijk naïef was geweest met dit verhaal, ook al zat er een kern van waarheid in, aangezien de strip uitkwam in het jaar waarin Stalin de macht over de Sovjet-Unie overnam en diens heerschappij leidde tot misstanden als de Oekraïense hongersnood die een paar jaar na het uitbrengen van de strip plaats vond." (bron: Wikipedia)

DE WITTE GARDE : CITAAT

De laatste zinnen:

"Alles gaat voorbij: lijden, kwellingen, bloed, koude en pestilentie. Het zwaard zal verdwijnen, maar de sterren zullen blijven, ook wanneer er geen schaduw van onze lichamen en werken meer op aarde zal zijn. Er is niet één mens die dit niet weet. Waarom willen wij dan onze blik niet op de sterren richten? Waarom?

DE WITTE GARDE : CITAAT

"Als een veelgelaagde bijenkorf rookte, raasde en leefde de Stad. Schitterend verrees ze in de vorst en de mist op de bergen aan de Dnjepr. Dag in dag uit kronkelde rook uit de talloze schoorstenen hemelwaarts. De straten dampten en de enorme, platgetrapte sneeuwlaag knerpte. Huizen van vier, vijf, zes verdiepingen doemden ordeloos op. Overdag waren hun ramen zwart, maar 's nachts brandden ze rij voor rij in de donkerblauwe hoogte. Hoog opgehangen aan de krullen van lange grijze palen flonkerden zover het oog reikte elektrische bollen als edelstenen aan een ketting. Overdag snelden trams, naar buitenlands voorbeeld uitgerust met zachte gele strozittingen, met een aangenaam gelijkmatige galm heen en weer. Koetsiers reden schreeuwend van heuvel tot heuvel, en donkere kragen van zilverkleurig en zwart bont maakten de vrouwengezichten geheimzinnig en mooi.

De tuinen lagen er zwijgend en rustig bij onder de last van de witte, ongerepte sneeuw. Er waren in de Stad meer tuinen dan in welke stad ter wereld ook. Als geweldige vlekken strekten ze zich overal uit, met lanen, kastanjes, kloven, ahorns en linden.

De tuinen pronkten op de schitterende bergen die over de Dnjepr hingen, met als kroon de eeuwige Keizerlijke Tuin die zich terrasgewijs verhief en verbreedde, nu eens wemelend van miljoenen zonnevlekken, dan weer gedompeld in zachte schemering. De oude, zwarte verrotte balken van het hek schermden op angstwekkende hoogte de weg naar het ravijn niet af. De steile, door de storm ondergesneeuwde wanden verzonken in de verre, lager gelegen terrassen die steeds verder en breder uitwaaierden en overliepen in de oeverbosjes aan de straatweg die zich langs de grote rivier wond; het donkere, smeedijzeren lint verdween in de nevel, waar zelfs vanaf de hoogste punten van de stad het menselijke oog niet reikte, naar de grijze stroomversnellingen, de Zaporozjskaja Setsj", Chersones en de verre zee."

ALS DE KRAANVOGELS OVERVLIEGEN / KALATOZOV

"Als de kraanvogels overvliegen is een tragisch liefdesverhaal tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog. Het is een oorlogsfilm waarin het drama tot humane proporties is teruggebracht en waarin de emoties van de personages weer geloofwaardig zijn in plaats van archetypisch zoals toen het socialistisch-realisme nog de boventoon voerde. De oorlog wordt in deze film niet aan het front gestreden, maar bij de achterblijvers, en het zijn de emoties van de achterblijvers die de wreedheid van de oorlog markeren. Uit deze film spreekt een totaal andere houding dan uit de grote oorlogsfilms die in de nadagen van Stalin werden gemaakt."

DE WITTE GARDE / BOELGAKOV

"Set in Ukraine, beginning in late 1918, the novel concerns the fate of the Turbin family as the various armies of the Russian Civil War - the Whites, the Reds, the German Army left over after Russia left the First World War, and the peasants of Ukraine fight over the city of Kiev. Real historical figures such as Petlyura and Skoropadsky feature as the various Turbins are caught up in the turbulent effects of the Russian Revolution and the Russian Civil War on their lives."

ALEXANDR NEVSKIS / EISENSTEIN

"Rusland, dertiende eeuw. Terwijl het oosten geplunderd wordt door Mongolen, brengen in het westen Teutoonse ridders stad na stad ten val. Wanneer nog één vesting rest, verzamelt Prins Aleksandr Nevski een volksleger waarmee hij de vijand kan verslaan. Aleksandr Nevski was een propagandafilm in opdracht van de staat, die kaderde in Stalins oorlogsvoorbereidingen tegen nazi-Duitsland. Desondanks maakte Eisenstein een adembenemend meesterwerk met een prachtig episch karakter. De formele camerabeheersing van deze briljante regisseur spreekt in elk beeld en bereikt een hoogtepunt tijdens de veldslag op het bevroren meer waar de Teutonen en hun paarden met veel geweld vernietigd worden. "

DE MAN DIE ZIJN WERELD OPDRONK : CITAAT

En zo wordt de toon gezet...
"[Sloezjkin] kleedde zich zachtjes uit, ging naast Nadja liggen en raakte voorzichtig haar zij aan met zijn hand.
'O mijn god ...' zei Nadja
'Ik verlangde naar je ...' fluisterde Sloezjkin, zich verontschuldigend.
Nadja zuchtte diep, zonder zich om te draaien.
'Luister' zei ze plotseling. 'Ik wilde het al eerder aan je voorstellen. Laten we daar helemaal mee kappen. Dat is eerlijker. Ik heb er geen behoefte aan, ik wil je helemaal niet.'
'Maar ik jou wel.'
'Zoek maar een minnares, zolang ik er geen weet van heb.'

DE MAN DIE ZIJN WERELD OPDRONK / ALEKSEJ IVANOV

Sloezjkin, een jonge bioloog die uit geldnood als aardrijkskundeleraar werkt, slaagt erin een integer persoon te blijven in een land vol hardheid, uitzichtloosheid, economische en morele inflatie en losbandigheid. Een moderne Don Quichot, die ondanks alles in het goede van de mens en de schoonheid van het leven blijft geloven. Hij wil trouw aan zichzelf blijven en niet meegaan in de maalstroom. Sloezjkin is voortdurend op zoek naar liefde, en die ontdekkingsreis is voor hem belangrijker dan het resultaat.

De man die zijn wereld opdronk is een hilarische roman vol licht verdriet en drama. Want, aldus Sloezjkin, gevoel voor drama en humor verlichten het bestaan in deze hartverscheurende, lelijke wereld. Een voortreffelijke mengeling van pageturner, ontwikkelingsroman, psychologisch portret en avonturenroman, geschreven door een van Ruslands opmerkelijkste auteurs.

AANTEKENINGEN VAN EEN JONGE ARTS / BOELGAKOV

"Also based on Bulgakov's own life was Zapiski Iunovo Vracha ("Notes of a Young Doctor", 1925-1926), a collection of seven stories about a young doctor practicing in a rural village. In these stories, the young hero-doctor saves the life of a young girl mangled in a threshing machine (“Towel Embroidered With a Rooster”); is unable to save a young bride who suffers a skull fracture (“Snowstorm”); performs his first tracheotomy (“Steel Throat”); treats bullet wounds (“Lost Eye”); is faced with his first difficult labor and birth (“Baptism by Rotation”); battles against rampant venereal disease (“Starry Rash”) and the ignorance of the peasants, who, of course, can't read the directions on their medicine bottles (“Darkness of Egypt”)." (http://www.sovlit.com/bios/bulgakov.html)

Wat een afstand tot De Meester en Margarita !

HET KAPITTEL : CITATEN

En zo vertelde Ljeskow zijn verhaal:

"De welwillende lezer zal hierover vernemen in het volgende hoofdstuk" (p.127)

"In het volgende deel van onze kroniek zullen wij zien welke gevolgen dit alles had en wie van de beide profeten dichter bij de waarheid was." (p.132)

"Het was een mes.
De geweldige spanning die deze regel verwekt dwingt ons hier even te pauzeren teneinde de lezer zich te laten voorbereiden op het ontzettende, waarvan hij nu getuige zal zijn." (p.288)
Zut

NIEUW BABYLON / KOZINTSEV & TRAUBERG

Tegen de achtergrond van de tragische nederlaag van de Parijzer Commune van 1871, een vroege uiting van de arbeidersbeweging, zien we het verhaal van Louise en Jean. Louise werkt als verkoopster in het warenhuis Nieuw Babylon en is een geëngageerde Communardin die voor haar idealen de barricades op gaat. Jean is een eenvoudige boerenjongen van het platteland die politiek een onbeschreven blad is. Hij raakt toch betrokken bij de politieke strijd wanneer hij in dienst van het Franse leger gedwongen wordt de wapens op te nemen tegen de mensen uit zijn eigen klasse, die zich verenigen in de Parijzer Commune. Tijdens de Semaine Sanglante (Bloedige Week) maakt hij deel uit van de slachting waarbij tienduizenden Communardins de dood vinden.

Drie jaar na ‘The Overcoat’ (1926) presenteerden Kozintsev en Trauberg hun laatste echte zwijgende film met ‘Nieuw Babylon’ (Novii Vavylon). Voor de score deden ze een beroep op Dimitri Sjostakovitsj, die variaties op de "Marseillaise" en melodieën van Jacques Offenbach in zijn eigen composities verwerkte. Het werd de eerste samenwerking tussen Kozintsev, Trauberg en Sjostakovitsj maar niet de laatste.
‘Nieuw Babylon’ is een belangrijk bewijs voor de ongelofelijke bloei van artistieke krachten in het Rusland van de jaren twintig. Kozintsev en Trauberg brachten in ‘Nieuw Babylon’ een perfecte symbiose tot stand tussen hun eigen excentrieke kunstopvattingen en het Marxisme. Ze namen de film op in Leningrad en Parijs. Hoewel de film nu gezien wordt als een belangrijk exponent van het tijdperk van de zwijgende Sovjet film werd hij in de jaren twintig zeer wisselend ontvangen en zorgde voor heel wat opschudding in de Sovjet-Unie. Volgens velen voldeed de film niet aan het artistiek-politieke credo. De expressionistische stijl zou veel te intellectueel zijn en de soundtrack van Sjostakovitsj zou onspeelbaar zijn. Feitelijk was de orkestratie van Sjostakovitsj gewoon te hoogstaand voor het orkest dat het moest uitvoeren. Anderen dachten dat de dirigent dronken was.

Ook buiten Rusland waren er bezwaren tegen de film. Daar werd ‘Nieuw Babylon’ juist gezien als subversieve antikapitalistische propaganda. In Engeland werd de film verboden en in Nederland kwam er alleen een gecensureerde versie uit. In Frankrijk bleef de film taboe en werd de televisievertoning van de film in 1971, ter gelegenheid van de honderdjarige herdenking van het neerslaan van de Commune, nog tegengehouden.

In ‘Nieuw Babylon’ geven Kozintsev en Trauberg in vooruitstrevende montage een intiem beeld van het leven van de gewone mensen in Parijs maar voelen ook de karakteristieken van de wereldstad zelf aan. De cameravoering was in de kundige handen van Andrej Moskvin, die later ook Sergej Eisenstein’s ‘Ivan de Verschrikkelijke’ zou filmen. Ondanks zijn politieke lading vlochten Kozintsev en Trauberg een flinke dosis satire en geestigheid door hun film en brachten ze de strijd van de anonieme massa van de Communardins terug tot herkenbare individuen.

HET KAPITTEL / LJESKOW

"Het kapittel geldt als een unicum in de Russische literatuur, omdat voor het eerst een literair werk geheel aan de geestelijkheid was gewijd."
Samenvatting volgt.

JEUGDJAREN / TOLSTOJ

His first publications were three autobiographical novels, Childhood, Boyhood, and Youth (1852 – 1856). They tell of a rich landowner's son and his slow realization of the differences between him and his peasants. Although in later life Tolstoy rejected these books as sentimental, a great deal of his own life is revealed, and the books still have relevance for their telling of the universal story of growing up.

DE LADY MACBETH UIT HET DISTRICT MTSENSK : CITAAT

Erotiek in Rusland, 19de eeuw:

"... Het waren Katerina Ljwowna en de jonge knecht van haar man, die badend in het manlicht en rollend over het zachte kleed met elkaar stoeiden en speelden. En op hen dwarrelden steeds meer jonge witte bloesemblaadjes van de volle appelboom neer, tot tenslotte dat gedwarrel ophield. Inmiddels verstreek de korte zomernacht, de maan verborg zich achter het puntige dak der hoge voorraadschuren, keek schuin op de aarde neer en verspreidde een steeds flauwer licht. Van het dak van de keuken klonk een doordingend kattenduet op; toen hoorde men iemand spuwen, een boos gesis volgde, en vlak daarop schoten twee of drie katten half vallend en met veel lawaai holderdebolder langs een aantal tegen het dak stande latten omlaag."(p.378)

LJESKOW : DE LADY MACBETH UIT HET DISTRICT MTSENSK

[...] het verhaal Lady Macbeth van het district Mtsensk (1865). Hierin krijgt Katerina Ismajlova, de vrouw van een rijke landeigenaar, een affaire met een knecht. Als haar schoonvader erachter komt, vermoordt zij hem (vandaar de referentie naar Macbeth van William Shakespeare). Uiteindelijk wordt zij gedwongen om ook haar echtgenoot en diens neef te vermoorden. Als ze gearresteerd worden door de politie en naar Siberië worden gestuurd, verdrinkt ze in een rivier.

Het boek Lady Macbeth uit het district Mtsensk vormde de inspiratie voor de gelijknamige opera van Dmitri Sjostakovitsj. Deze opera kreeg veel kritiek wegens de expliciete seksuele inhoud. In sommige uitvoeringen moet de zangeres volledig uit de kleren.

KINDERTIJD: CITAAT

"Voor het eerst in mijn leven was ik ontrouw geworden in de liefde en voor het eerst ondervond ik wat een prettig gevoel dat is. Het was me een vreugde een versleten aanhankelijkheid-uit-gewoonte te verruilen voor een nieuw liefdesgevoel, vol van mysterie en onbekendheden." (p.84)

Tolstoj als elfjarige...

KINDERTIJD / TOLSTOJ

These sketches, a mixture of fact and fiction, provide an expressive self-portrait of the young Tolstoy and hints of the man and writer he would become.

RESURRECTION : CITAAT

De mooiste openingszin:

"Though hundreds of thousands had done their very best to disfigure the small piece of land on which they were crowded together: paving the ground with stones, cutting down the trees, turning away birds and beasts, filling the air with the smoke of naphta and coal - still spring was spring, even in the town."

RESURRECTION / TOLSTOY

"Resurrection (1899) is the last of Tolstoy's major novels. It tells the story of a nobleman's attempt to redeem the suffering his youthful philandering inflicted on a peasant girl who ends up a prisoner in Siberia.
Tolstoy's vision of redemption achieved through loving forgiveness, and his condemnation of violence, dominate the novel. An intimate, psychological tale of guilt, anger, and forgiveness, Resurrection is at the same time a panoramic description of social life in Russia at the end of the nineteenth century, reflecting its author's outrage at the social injustices of the world in which he lived."

ALEXANDER II : CITATEN

"Zijn broer Kostja, die in zijn dagboek de romantische verwikkelingen van de keizer had veroordeeld, leefde nu openlijk samen met de ballerina Koeznetsova. Zijn jongere broer, grootvorst Nikolaj Nikolajevistj, woonde ook samen met een ballerina. Het Keizerlijk Ballet leek in werkelijkheid meer op een paleisbordeel. De jonge grootvorsten lieten hun koetsen parkeren op de Rossistraat, waar de balletschool lag, om hun prooi uit te zoeken. Affaires met ballerina's werden de norm."

Some guys have all the luck.

ALEXANDER II: DE LAATSTE GROTE TSAAR / EDWARD RADZINSKY

"Alexander II regeerde over Rusland toen de Romanov-dynastie op haar hoogtepunt verkeerde en het enorme land zich uitstrekte van Alaska tot aan Bulgarije. Hij was autocratisch, geïsoleerd en onvoorstelbaar rijk, maar ook een man van de wereld met oog voor de toekomst, die de geschiedenis een andere wending probeerde te geven door zijn land de vrijheid te schenken. Veel mensen beschouwen hem als de Abraham Lincoln van Rusland.Alexanders hervormingen, zoals de afschaffing van lijfeigenschap in Rusland, vormden de inspiratiebron voor radicalen, die de veranderingen echter niet ver genoeg vonden gaan en opriepen tot revolutie. Ze bedienden zich van een nieuw wapen dat uiteindelijk een plaag voor de hele wereld zou worden: terroristische bomaanslagen. Alexander overleefde een aantal moordaanslagen, maar omdat hij geen andere manier zag om de radicalen tevreden te stellen, bracht hij zichzelf ten slotte doelbewust in gevaar, nog éénmaal, voor het laatst."

Radzinsky, E., Alexander II: de laatste grote tsaar. Balans: Amsterdam, 2006; p 446 p.

MEMOIRS OF THE HOUSE OF THE DEAD : CITAAT

"Tyranny is a habit; it has the capacity to develop and it does develop, in the end, into a disease. I maintain that the best of men may become coarsened and degraded, by force of habit, to the level of a beast. Blood and power are intoxicants; callousness and perversity develop and grow; the greatest perversions become acceptable and finally sweet to the mind and heart. The man and the citizen perish eternally in the tyrant, and a return to human dignity, to remorse and regeneration, becomes almost completely impossible to him. Besides this, example and the possibility of suc arbitrary power act like a contagion on the whole of society; such despotism is a temptation. A society which contemplates such manifestations calmly is already corrupted at its roots. In short, the right given to one man to inflict corporal punishment on another is one of the ulcers of society, one of the most powerful destructive agents of every germ and every budding attempt at civilization, the fundamental cause of its certain and irretrievable destruction." (p.237)

MEMOIRS OF THE HOUSE OF THE DEAD / DOSTOEVSKY

"In this almost documentary account of his own experiences of penal servitude in Serbia, Dostoevsky describes the physical and mental suffering of the convicts, the squalor and the degradation, in relentless detail. The inticate procedure whereby the men strip for the bath without removing their ten-pound leg-fetters is an extraordinary tour de force, compared by Turgenev to passages from Dante's Inferno. Terror and resignation - the rampages of a pyschopath, the brief serenceinterlude of Christmas Day - are evoked by Dostoevsky, writing several years after his release, with a strikingly uncharacteristic detachment. For this reason, House of the Dead is certainly the least Dostoevskian of his works, yet, paradoxically, it ranks among his great masterpieces. "

Dostoyevsky, F.; Coulson, J. S.; Hingley, R., Memoirs from the house of the dead. Oxford University Press: Oxford, 2001; p xxiii, 366 p.

A HERO OF OUR TIME : CITAAT

"In my early youth after leaving my parents, I plunged into all the pleasures money could buy, and naturally these pleasures grew distasteful to me. Then I went into high society, but soon enough grew tired of it; I fell in love with beautiful society women and was loved by them, but their love only aggravated my imagination and vanity while my heart remained desolate . . . I began to read and to study, but wearied of learning too. I saw that neither fame nor happiness depended on it in the slightest, for the happiest people were the most ignorant, and fame was a matter of luck, to achieve which you only had to be clever. And I grew bored . . . " (p. 32-33)

A HERO OF OUR TIME / MIKHAIL LERMONTOV

"Lermontov’s only novel, A Hero of Our Time examines a weary and cynical man trapped in the futility of his age. Published in the early nineteenth century, it was to prove a hugely influential work for many subsequent Russian writers. Despite his obvious talents and natural abilities, Pechorin is restless and bored. Travelling from the civilised world of society drawing rooms, to the wilds of the Southern Caucasus, he embarks upon a quest for motivation and stimulation. But rather than finding the impetus he so craves, he instead becomes increasingly alienated from those around him. Sickened by the condition of his times, he chooses to reject a life of morality. This study of a man – and a society – in crisis was to become one of the most important books of its time."

HADJI MURAT / LEO TOLSTOY

"In Hadji Murat, Tolstoy recounts the extraordinary meeting of two polarized cultures—the refined, Europeanized court of the Russian tsar and the fierce Muslim chieftains of the Chechnen hills. This brilliant, culturally resonant fiction was written towards the end of Tolstoy’s life, but the conflict it describes has obvious, ironic parallels with current affairs today. It is 1852, and Hadji Murat, one of the most feared mountain chiefs, is the scourge of the Russian army. When he comes to surrender, the Russians are delighted. Or have they naively welcomed a double-agent into their midst? With its sardonic portraits—from the inscrutable Hadji Murat to the fat and bumbling tsar—Tolstoy’s story is an astute and witty commentary on the nature of political relations and states at war." (http://www.amazon.com/Hadji-Murat-Hesperus-Classics-Tolstoy/dp/1843910330)

OVERZICHT JAAR 1 (APRIL 2007 - MAART 2008)

Fictie:

• Jewgeni Onegin / Poesjkin
• We / Yevgeni Zamyatin
• The Foundation Pit / Andrei Platonov
• Envy / Yuri Olesha
• Red Cavalry / Isaac Babel
• De Speler / Dostojewski
• Herinneringen uit het Ondergrondse / Dostojewski
• Zomer in Baden-Baden / Leonid Tsypkin
• Vaders en Zonen / Toergenjev
• Poor People / Dostoevsky
• Family Happiness / Leo Tolstoy
• The Kreutzer Sonate / Leo Tolstoy

Non-Fictie:

• Natasja's Dans: een culturele geschiedenis van Rusland / Orlando Figes
• Tussen Iemand en Niemand / Joseph Brodsky
• In Anderhalve Kamer / Joseph Brodsky
• Tragedie van een volk: de Russische revolutie 1891-1924 / Orlando Figes
• Anna of all the Russians: a life of Anna Akhmatova / Elaine Feinstein
• Stalins jeugdjaren: van rebel tot Rode Tsaar / Montefiore
• Fluisteraars: Leven onder Stalin / Orlando Figes

Film:

• Offret / Tarkovsky
• Russian Ark / Alexandr Sokurov
• Alexandra / Alexandr Sokurov
• Staking / Eisenstein

Kleine brekening

• Non-fictie: 3.486 p.
• Fictie: 2.222 p.
• Dit maakt samen: 5.708 p.
• Film: 425 min.

En...

• Beste non-fictie: Stalins Jeugdjaren
• Beste fictie: Zomer in Baden-Baden
• Beste film: Russian Ark

A DOG'S HEART / BULGAKOV

"A rich, successful Moscow professor befriends a stray dog and attempts a scientific first by transplanting into it the testicles and pituitary gland of a recently deceased man. A distinctly worryingly human animal is now on the loose, and the professor's hitherto respectable life becomes a nightmare beyond endurance. An absurd and superbly comic story, this classic novel can also be read as a fierce parable of the Russian Revolution. "

THE KREUTZER SONATE : CITAAT

"It is amazing how complete is the delusion that beauty is goodness. A handsome woman talks nonsense, you listen and hear not nonsense but cleverness. She says and does horrid things, and you see only charm. And if a handsome woman does not say stupid or horrid things, you at once persuade yourself that she is wonderfully clever and moral." (p.100)

En voor de rest was de novelle niet om te lachen.

THE KREUTZER SONATE / LEO TOLSTOY

"During a train ride, Pozdnyshev overhears a conversation concerning marriage, divorce and love. When a woman argues that marriage should not be arranged but based on true love, he asks "what is love?" and points out that, if understood as an exclusive preference for one person, it often passes quickly. Convention dictates that two married people stay together, and initial love can quickly turn into hatred. He then relates how he used to visit prostitutes when he was young, and complains that women's dresses are designed to arouse men's desires. He further states that women will never enjoy equal rights to men as long as men view them as objects of desire, but yet describes their situation as a form of power over men, mentioning how much of society is geared towards their pleasure and well-being and how much sway they have over men’s actions.
After meeting and marrying his wife, periods of passionate love and vicious fights alternate. His wife takes a liking to a violinist, and the two perform Beethoven's Kreutzer Sonata together. Pozdnyshev complains that some music is powerful enough to change one's internal state to a foreign one. He hides his raging jealousy and goes on a trip, returns early, finds the two together and kills his wife with a dagger. The violinist escapes: "I wanted to run after him, but remembered that it is ridiculous to run after one's wife's lover in one's socks; and I did not wish to be ridiculous but terrible."
Later acquitted of murder in light of his wife's apparent adultery, Pozdnyshev rides the trains seeking forgiveness from fellow passengers."

Genadeloos als een scalpel.

FAMILY HAPPINESS : CITATEN

Family happiness (slik):

"I was convinced that I knew just what he would say and do, and how he would look; and if anything he did suprised me, I concluded that he had a mistake. I expected nothing from him. In a word, he was my husband - and that was all."
p.66

FLUISTERAARS : CITAAT

Heldenmoed en grote liefde:

"Er was voor de echtgenotes van gearresteerde vaders buitengewone volharding - om niet te zeggen moed - voor nodig die druk te weerstaan en hun man niet af te vallen. Irina en Vasili Doedarev waren bijna vijftien jaar gehuwd toen Vasili in 1937 werd gearresteerd. Ze hadden elkaar begin jaren 30 aan een lerarenopleiding in Smolensk leren kennen. Vasili was een bolsjewistische veteraan uit de burgeroorlog en hij groeide in Orjol uit tot eens vooraanstaande partijfunctionaris. In 1933 werd hij naar Azov gestuurd, een stad in de buurt van Rostov bij de monding van de rivier de Don, waar hij tot partijbaas was benoemd. Irina kon aan de slag in de lokale manufacturenfabriek. Ze was niet bijzonder geïnteresseerd in politiek, maar uit liefde voor Vasili had ze zich aangesloten bij de partij en was ze een 'partijvrouw' geworden. Toen hij werd gearresteerd, ging Irina overal naar hem op zoek: niet alleen in de plaatselijke gevangenissen, maar ook op de stations van Rostov en Batajsk, 30 kilometer verderop, waar op zondagavond de gevangenen werden verzameld voor transport naar de strafkampen:

Dan liep ik langs de treinen in de hoop mijn echtgenoot te vinden en hem wat spullen voor de reis mee te geven. Ik zag veel konvooien. De goederenwagons waren dichtgespijkerd en bedekt met een ijslaag. Zelfs de lichtgaten bovenin waren afgezet met metalen spijlen, zodat er alleen nog een dunne spleet open was. Uit de wagons klonk het gedempte geluid van stemmen. Wanneer ik langs zo'n trein liep, riep ik: 'Is Doedarev hier?' Dan stokten de stemmen even en antwoordde soms iemand: 'Nee.' [. ..] Maar op een dag antwoordde een stem: 'Doedarev? Ja.' Dat was de treinbewaker. [ . . .] Ik pakte de schone kleren die ik had meegebracht en gaf die in een kleine tas aan de bewaker. Hij liet me een 'zakelijk' briefje schrijven. Ik was dolgelukkig dat Vasili nu wist dat ik naar hem op zoek was en dat ik aan hem dacht. Ik was zo bang dat hij bij gebrek aan nieuws van mij zou denken dat ik afstand van hem zou hebben genomen. [. . .] In mijn briefje somde ik op wat ik precies aan de bewaker had gegeven en ondertekende ik met: 'Alles gaat goed. Kus.' Enkele minuten later kreeg ik van de bewaker mijn tas met het briefje terug. Op de achterkant stond in Vasili's handschrift: 'Alles goed ontvangen. Dank je.'

Irina twijfelde nooit aan de onschuld van haar man. Ze werd herhaaldelijk bij de NKVD op het matje geroepen. Daar lieten ze haar 'bewijzen' zien van zijn criminele activiteiten en dreigden ze haar met arrestatie als ze geen afstand van hem nam, maar dat weigerde ze consequent. Irina herinnert zich een partijbijeenkomst bij haar in de fabriek, waarbij ze werd opgeroepen de misdaden van haar man tegen de staat toe te geven. In vergelijkbare omstandigheden beweerden de meeste vrouwen dat ze geen weet hadden gehad van de misdaden van hun man, maar Irina ontkende dapper dat haar man enige misdaad had begaan:

Ik zat alleen aan de ene kant van de tafel. De anderen zaten zo dicht mogelijk bij de leiders van het comité aan de andere kant. Niemand praatte met me. Een van de partijsecretarissen vertelde de vergadering dat Doedarev als volksvijand was gearresteerd en dat er nu over mij besloten moest worden. De partijleden spraken om de beurt. Ze zeiden niet veel, maar herhaalden alleen de bekende leuzen. Over mij persoonlijk zeiden ze niets: alleen dat ik de partij had verraden. Ze eisten dat ik hun zou vertellen van de misdaden van mijn man en dat ik uitlegde waarom ik die tegenover de partij had verzwegen. Niemand keek me aan. Ik probeerde kalm te blijven en antwoordde kort, waarbij ik elk woord zorgvuldig overwoog. Ik zei dat ik vijftien jaar lang met mijn man samen was geweest, dat ik wist dat hij een goede communist was, dat ik op zijn aandringen partijlid was geworden en dat ik absoluut niet geloofde dat hij iets verkeerds had gedaan. Dat leidde tot flink wat rumoer. Iemand riep: 'Maar hij is gearresteerd!' Alsof dat een bewijs van schuld was. Een voor een probeerden ze me ervan te overtuigen dat het mijn plicht tegenover de partij was om Doedarevs misdaden toe te geven. Maar niemand durfde de precieze aanklacht tegen hem te verwoorden. [ . . .] Ze bleven me maar vragen toe te geven dat Doedarev een volksvijand was. Ik heb dat altijd geweigerd.

Irina werd uit de partij gezet. Ze werd ontslagen uit het bestuurscomité van haar fabriek en moest genoegen nemen met een eenvoudig baantje op de boekhoudafdeling. Enkele dagen later legde de stadssovjet haar een zware belastingheffing op, onder het mom dat zij en haar echtgenoot jarenlang een te grote woonruimte' hadden gehad. In juli 1938 werd Irina opgepakt wegens haar 'weigering de vijandige activiteiten van haar echtgenoot toe te ven'. Ze werd in december van het jaar daarop vrijgelaten en keerde terug naar Smolensk. Doedarev werd in 1938 doodgeschoten.*

*Irina hoorde pas in 1995 van zijn dood. 57 jaar lang had ze naar hem gezocht, honderden brieven had ze naar de Sovjetautoriteiten geschreven. Na 1956 werd Irina gevraagd weer partijlid te worden, maar ze weigerde." (pp.319-321)

FAMILY HAPPINESS / LEO TOLSTOY

"Family Happiness is an 1859 novella written by Leo Tolstoy. The story concerns the love and marriage of a young girl, Mashechka, and the much older Sergey Mikhaylych, an old family friend. After a somewhat awkward courtship, the two are married and move to Mikhaylych's home. Over the course of the 100 page story, Mashechka finds that married life and her feelings for Mikhaylych are much more complex than she had thought and have little to do with her previous, slightly naive, notions of marriage, hence the ironic overtones of the title, "Family Happiness".

Mijn eerste Tolstoj!

POOR PEOPLE : CITAAT

"What is honour, my dear, when you have nothing to eat; money, my dear, money is the main thing."

POOR PEOPLE / DOSTOEVSKY

"Poor People is Dostoevsky's first original work. As both a masterpiece of Russian populist writing, and a parody of the entire genre, it is a profound and troubled piece, with many glimpses of future genius. Written as a series of letters, Poor People tells the tragic tale of a petty clerk and his impossible love for a young girl. Longing to help her and her family, he sells everything he can, but his kindness leads him only into more desperate poverty, and ultimately into debauchery. As a typical 'man of the underground', he serves as the embodiment of the belief that happiness can only be achieved with riches."

Zowaar een hele mooie uitgave van Hesperus.

VADERS EN ZONEN / TOERGENJEV

Vaders en zonen: In deze roman beschrijft Toergenjev het leven en de liefdesavonturen van twee vrienden. Zij zijn jonge Russische 'nihilisten' die zich afzetten tegen de ideeën van de generatie van hun vaders. De botsing tussen de twee generaties -materialisme en realisme versus liberalisme, of 'romantiek' in de visie van Bazarov - wordt met veel inlevingsvermogen en gevoel voor humor beschreven.

DE FLUISTERAARS : CITAAT

De ervaringsdeskundige avant la lettre:

"Een van de gevangenen was Naftali Frenkel [...]. Frenkel was geschokt door de inefficiëntie van de gevangenis en stopte een brief met aanbevelingen hoe het kamp beter kon worden geleid in de 'klachtendoos' van de gevangenen. Op de een of andere manier kwam de brief in handen van Genrich Jagoda, de snel opklimmende OGPOE-baas. Frenkel werd met spoed in Moskou ontboden, waar hij zijn ideeën over het nut van gevangenisarbeid voorlegde aan Stalin, die veel voelde voor de inzet van gevangenen voor economische taken. In 1929 werd Frenkel vrijgelaten en kreeg hij de leiding over de operatie die het SLON tot een rendabele organisatie moest maken. Het aantal gevangenen in het SLON steeg snel: van 10.000 in 1927 tot 71.000 in 1931. [...] De gevangenen werden geselecteerd naar hun fysieke vermogens en kregen rantsoenen die afhingen van de hoeveelheid werk die ze verzetten. De sterken overleefden, de zwakken niet." (p. 124)

ZOMER IN BADEN-BADEN : CITAAT

"[...] eerst nam hij haar dan in zijn armen, kuste hij haar borsten, en dan begon het zwemmen - ze zwommen met wijde slagen, hun armen gelijktijdig uit het water bewegend om lucht in hun longen op te zuigen, verder en verder van de kust vandaan, naar de donkerblauwe boog van de zee [...]" (p.37)

"[...] en ze zwommen weer heel ver, zo ver dat de kust uit het zicht verdween, alsof die er nooit was geweest - ze zwommen, gelijkmatig ademhalend, nu eens onder water duikend, dan weer er iets boven uitstijgend om lucht in hun longen op te zuigen - en toen het leek of er nooit een einde aan het zwemmen kwam en zij elk moment uit het water konden losbreken en al niet meer zommen, maar vlogen, als meeuwen, licht en vrij boven de zee zwevened, [...] (p.74)

Voor al mijn trouwe lezers: dit is een aanrder.

ZOMER IN BADEN-BADEN / LEONID TSYPKIN

"Het is winter en de verteller van Zomer in Baden-Baden, Leonid Tsypkin, is met de trein op weg naar Leningrad, waar hij een paar dagen zal doorbrengen om op zoek te gaan naar sporen van zijn geliefde schrijver, Fjodor Dostojevski. Zijn reis brengt hem dichter bij de karakters van Dostojevski en zijn vrouw Anna Grigorjevna. Het is mei 1867 als de pasgetrouwde Dostojevski met Anna per trein uit St. Petersburg naar Baden-Baden vertrekt. Hun reis is een aaneenschakeling van onrust en spanningen, nu eens als gevolg van hun slechte financiële situatie, de aanmatigende houding van buitenlanders of Fjodors gokverslaving, dan weer vanwege morele kwesties, zinnelijkheid of jaloezie. De intensiteit van de vertelling van Zomer in Baden-Baden ligt in de echtelijke liefde. En Anna's liefde voor haar Fedja komt weer overeen met de liefde die de literaire discipel Tsypkin voelt voor Dostojevski. Met een uniek gevoel voor sfeer en details schrijft Tsypkin in één lange stroom van gedachten een impressionistische biografie van Dostokevski."

FLUISTERAARS: LEVEN ONDER STALIN / ORLANDO FIGES

"Hoe is het om onder de voortdurende druk van een totalitair systeem te leven? Wat gebeurt er in de binnenkamers, de huiskamers, tussen intimi? Wie is vijand? Wie is vriend? Het bijzondere aan Fluisteraars is dat het gaat over de ervaringen van álle Russen onder Stalin. Figes baseert zijn verhaal op een enorme veelheid aan bronnen - brieven, memoires, interviews - en vertelt hoe de Russen zich onder Stalin staande probeerden te houden. Op briljante wijze schetst hij de realiteit van de vaak onmogelijke keuzes waar mensen voor werden geplaatst. Het boek roept een beeld op van het beklemmende labyrint waarin de Russen in deze periode van dictatoriale onderdrukking terechtkwamen: een samenleving waarin een verkeerde keuze een hele familie kon vernietigen, maar waarin diezelfde keuze op een ander moment ironisch genoeg juist weer levens kon redden. Het was een maatschappij waarin mensen fluisterden: niet alleen om zichzelf, hun familie, hun buren en hun vrienden te beschermen, maar ook om hen te verklikken. Figes slaagt erin om ook van informanten de menselijke kant te laten zien en toont hoe in een repressief systeem iedereen in een collaborateur kan veranderen. De onschuldig ogende portretjes die de ijzingwekkende herhalen vergezellen, krijgen hierdoor een dreigende lading, hetgeen het boek een extra dimensie verleent, die voor historische non-fictie uniek mag worden genoemd."

ALEXANDRA / ALEXANDER SOKUROV

"Een Russisch regiment verblijft in een tentenkamp in Tsjetsjenië. Alexandra komt er haar kleinzoon opzoeken, die ze al zeven jaar niet meer zag. Als kapitein van een commando-eenheid is hij er ingekwartierd. Het bezoek van zijn oma heeft iets sacraal. Toch is ze niet echt welkom. Ze is een vreemde indringster in deze mannenwereld, waar het ongepast is om emoties te tonen. De dagelijkse realiteit is er hard. In het kamp is het snikheet en stoffig. De soldaten vervelen zich te pletter terwijl de dreiging alomtegenwoordig is. Dagelijks wordt er beslist over leven en dood. Alexandra wordt pijnlijk geconfronteerd met het weinig comfortabel soldatenleven. Van het leger heeft ze geen hoge dunk. Waardig en menselijk brengt deze godvrezende grootmoeder wat menselijke warmte in het leven van de frontsoldaten. Stuk voor stuk zijn het immers gewone jongens, die tegen hun zin oorlog moeten voeren. Hun patriottisme is slechts schijn, hun uniformeren slecht zittende kleren en hun heldenmoed onbestaande.
In een monochroom bruin palet schildert Sokurov de lelijkheid en de brutaliteit van de oorlog. Hij houdt de gevechtsscènes doelbewust buiten beeld en laat ons de absurditeit van de oorlogstragiek beleven via het gezichtsveld van de oude vrouw. "

HERINNERINGEN UIT HET ONDERGRONDSE : CITAAT

"Een leven van meer dan veertig jaar is onbehoorlijk, gemeen, zedeloos. Wie leeft er nu langer dan veertig jaar - antwoordt u daar nu eens eerlijk en volgens uw diepste overtuiging op. Ik zal het u zeggen, alleen domkoppen en deugnieten worden ouder dan veertig."

Ik behoor tot de 'deugnieten', laat dat duidelijk zijn.

HERINNERINGEN UIT HET ONDERGRONDSE / DOSTOJEVSKI

Nog een tussendoortje. Alles beter dan Zjivago....

"Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een uitgebreide monoloog van de verteller. Het bestaat uit puur geredeneer. Het tweede deel geeft enkele episoden weer uit het leven van de hoofdpersoon, onder meer een gebeurtenis die twintig jaar eerder van grote invloed is geweest op het leven (en vooral denken) van de verteller.
De verteller, de 'man uit het ondergrondse', doet niets, hij denkt alleen en schrijft op : 'doe-mensen zijn stom'. Hij keert zich tegen elke vorm van no-nonsense, tegen alles wat vanzelfsprekend is, zoals bijvoorbeeld de wiskundige bewering 'twee keer twee is vier'. Hij is bovendien verslaafd aan het eindeloos analyseren van zichzelf. Hij erkent dat hij ziek is, maar beschouwt zich tegelijk als een typisch 19e-eeuwse mens die, met al zijn tegenstrijdigheden en paradoxen, vollediger wil zijn dan de primaire, natuurlijke en echte mens.
De 'ondergrondse mens' komt in opstand tegen die 'primaire mens', enerzijds omdat hij zich verheven voelt en anderzijds omdat hij jaloers is op de 'primaire mens' die genoegen neemt met de schijnbare vanzelfsprekendheid van (natuur) wetten. Hij, de ondergrondse mens, is nooit tevreden : onder elke steen ligt een andere, dieper liggende oorzaak of een lijk te rotten, een nieuwe peilloze afgrond.
Om zijn ondergrondse gedachten uit het eerste deel te illustreren haalt de verteller in het tweede deel ("Naar aanleiding van natte sneeuw") enkele voorbeelden uit zijn eigen leven aan. De episodes spelen zich af in een onwezenlijk en triest St. Petersburg in een groezelige sfeer van natte sneeuw en vrieskou. Ze spelen zich af in een kroeg met dronken officieren waar hij zijn gelijkwaardigheid wil bewijzen, op het afscheidsdiner van zijn oude klasgenoot Zverkov, en in een bordeel waar hij kennis maakt met Liza, die hij later tot zijn schaamte afwijst waarop hij zich voor altijd terugtrekt in zijn ondergrondse hol."

DE SPELER : CITAAT

De betere liefdesverklaring uit de literatuur geschiedenis:

"[....] kan ik het u ronduit zeggen: waar ik ook ben, ik zie slechts u, al het andere laat mij koud. Waarom en hoe ik van u houd, dat weet ik niet. Weet u, dat u eigenlijk misschien niet eens knap bent? Stelt u zich dat eens voor: ik weet niet eens, of u een mooi gezicht hebt of niet. Uw hart is zonder twijfel lelijk - en uw geest gemeen."

Eerlijk is eerlijk natuurlijk.

DE SPELER / DOSTOJEWSKI

Als tussendoortje.

"In De Speler is de hoofdpersoon privéleraar van de kinderen van een welgestelde Russische generaal. Deze verblijft met zijn gevolg in een stad die voor het gemak Roulettenburg genoemd wordt. De privéleraar, de ik-figuur, is zeer verliefd op de stiefdochter van de generaal en stelt alles in het werk om in haar nabijheid te zijn en zijn liefde te betuigen. Maar Polina lijkt vooral met hem en zijn gevoelens te spelen.De generaal raakt aan lager wal en moet steeds meer geld lenen om aan de roulettetafel te kunnen blijven verschijnen. Met veel vertrouwen wacht hij op het bericht van de dood van een vermogende Baboesjka in Moskou die hem in één klap een grote erfenis zal nalaten, zodat hij, schuldloos, zal kunnen trouwen met de opportunistische Mademoiselle Blanche.Plotseling verschijnt echter Baboesjka, in levenden lijve, en begint verwoed haar vermogen aan de roulettetafel in te zetten en vooral te verliezen. De generaal en alle betrokkenen zien radeloos toe hoe hun toekomst en zekerheid langzaam als sneeuw voor de zon verdwijnen.
Als leraar, gokker en aanbidder van Polina neemt de hoofdpersoon deel aan dit alles, maar hij is toch vooral de observator die beschrijft wat hij, soms tot z'n eigen verbazing, te zien krijgt. Na enige verwikkelingen wordt zijn liefde definitief afgewezen en is het hoofddoel in zijn aanwezigheid (én in zijn leven) verdwenen. Hij geeft zich over aan de roulettetafel en wint een vermogen. Direct springen de aasgieren op hem af en hij vertrekt met Mlle Blanche, op zijn kosten, naar Parijs. Als het geld op is en de droom voorbij zien we de hoofdpersoon terug als kleine gokker, verhard door het leven en mislukt in de liefde, met af en toe een baantje, om het geld vervolgens weer in te zetten en opnieuw te verliezen."

DOKTER ZJIVAGO : CITAAT

"Tonja [...] bleek het meest ongenaakbare en gecompliceerde dat Joera zich kon voorstellen, zij bleek een vrouw. Als hij zijn fantasie een klein beetje inspande, kon Joera zichzelf voorstellen als een held, een bergbeklimmer die de Ararat besteeg, een profeet, een overwinnaar, alles wat je maar wilt, alleen niet als vrouw.

Héhé.

DOKTER ZJIVAGO / BORIS PASTERNAK

"Tegen de achtergrond van oorlog, revolutie, nood en ontbering in het Rusland van het eerste kwart van de twintigste eeuw, speelt een van de meest romantische, meeslepende en tragische liefdesgeschiedenissen aller tijden: die van dokter Zjivago en Lara. Voor Zjivago, die geestelijke vrijheid als een levensvoorwaarde ziet, dreigt het bestaan onder de starre communistische leiding in een nachtmerrie te veranderen, ondanks de hartstochtelijke liefde van Lara."

RED CAVALRY : CITAAT

"An orange sun is rolling across the sky like a severed head, a gentle radiance glows in the ravines of the thunderclouds and the standards of the sunset float above our heads. [...] All has been murdered by silence, and only the moon, clasping her round, shining, carefree head in blue hands, plays the vagrant under the window"
(From: Crossing the Zbrucz)

STALINS JEUGDJAREN : CITAAT

"Een groot publiek las de onder zijn bijnaam 'Soselo' in Iveria gepubliceerde gedichten. Het werden bescheiden Georgische klassiekers en nog iemand ooit van 'Stalin' had gehoord, verschenen ze in bloemlezingen van de beste georgische poëzie."
(p. 82)