MEMOIRS OF THE HOUSE OF THE DEAD / DOSTOEVSKY

"In this almost documentary account of his own experiences of penal servitude in Serbia, Dostoevsky describes the physical and mental suffering of the convicts, the squalor and the degradation, in relentless detail. The inticate procedure whereby the men strip for the bath without removing their ten-pound leg-fetters is an extraordinary tour de force, compared by Turgenev to passages from Dante's Inferno. Terror and resignation - the rampages of a pyschopath, the brief serenceinterlude of Christmas Day - are evoked by Dostoevsky, writing several years after his release, with a strikingly uncharacteristic detachment. For this reason, House of the Dead is certainly the least Dostoevskian of his works, yet, paradoxically, it ranks among his great masterpieces. "

Dostoyevsky, F.; Coulson, J. S.; Hingley, R., Memoirs from the house of the dead. Oxford University Press: Oxford, 2001; p xxiii, 366 p.

A HERO OF OUR TIME : CITAAT

"In my early youth after leaving my parents, I plunged into all the pleasures money could buy, and naturally these pleasures grew distasteful to me. Then I went into high society, but soon enough grew tired of it; I fell in love with beautiful society women and was loved by them, but their love only aggravated my imagination and vanity while my heart remained desolate . . . I began to read and to study, but wearied of learning too. I saw that neither fame nor happiness depended on it in the slightest, for the happiest people were the most ignorant, and fame was a matter of luck, to achieve which you only had to be clever. And I grew bored . . . " (p. 32-33)

A HERO OF OUR TIME / MIKHAIL LERMONTOV

"Lermontov’s only novel, A Hero of Our Time examines a weary and cynical man trapped in the futility of his age. Published in the early nineteenth century, it was to prove a hugely influential work for many subsequent Russian writers. Despite his obvious talents and natural abilities, Pechorin is restless and bored. Travelling from the civilised world of society drawing rooms, to the wilds of the Southern Caucasus, he embarks upon a quest for motivation and stimulation. But rather than finding the impetus he so craves, he instead becomes increasingly alienated from those around him. Sickened by the condition of his times, he chooses to reject a life of morality. This study of a man – and a society – in crisis was to become one of the most important books of its time."

HADJI MURAT / LEO TOLSTOY

"In Hadji Murat, Tolstoy recounts the extraordinary meeting of two polarized cultures—the refined, Europeanized court of the Russian tsar and the fierce Muslim chieftains of the Chechnen hills. This brilliant, culturally resonant fiction was written towards the end of Tolstoy’s life, but the conflict it describes has obvious, ironic parallels with current affairs today. It is 1852, and Hadji Murat, one of the most feared mountain chiefs, is the scourge of the Russian army. When he comes to surrender, the Russians are delighted. Or have they naively welcomed a double-agent into their midst? With its sardonic portraits—from the inscrutable Hadji Murat to the fat and bumbling tsar—Tolstoy’s story is an astute and witty commentary on the nature of political relations and states at war." (http://www.amazon.com/Hadji-Murat-Hesperus-Classics-Tolstoy/dp/1843910330)

OVERZICHT JAAR 1 (APRIL 2007 - MAART 2008)

Fictie:

• Jewgeni Onegin / Poesjkin
• We / Yevgeni Zamyatin
• The Foundation Pit / Andrei Platonov
• Envy / Yuri Olesha
• Red Cavalry / Isaac Babel
• De Speler / Dostojewski
• Herinneringen uit het Ondergrondse / Dostojewski
• Zomer in Baden-Baden / Leonid Tsypkin
• Vaders en Zonen / Toergenjev
• Poor People / Dostoevsky
• Family Happiness / Leo Tolstoy
• The Kreutzer Sonate / Leo Tolstoy

Non-Fictie:

• Natasja's Dans: een culturele geschiedenis van Rusland / Orlando Figes
• Tussen Iemand en Niemand / Joseph Brodsky
• In Anderhalve Kamer / Joseph Brodsky
• Tragedie van een volk: de Russische revolutie 1891-1924 / Orlando Figes
• Anna of all the Russians: a life of Anna Akhmatova / Elaine Feinstein
• Stalins jeugdjaren: van rebel tot Rode Tsaar / Montefiore
• Fluisteraars: Leven onder Stalin / Orlando Figes

Film:

• Offret / Tarkovsky
• Russian Ark / Alexandr Sokurov
• Alexandra / Alexandr Sokurov
• Staking / Eisenstein

Kleine brekening

• Non-fictie: 3.486 p.
• Fictie: 2.222 p.
• Dit maakt samen: 5.708 p.
• Film: 425 min.

En...

• Beste non-fictie: Stalins Jeugdjaren
• Beste fictie: Zomer in Baden-Baden
• Beste film: Russian Ark

A DOG'S HEART / BULGAKOV

"A rich, successful Moscow professor befriends a stray dog and attempts a scientific first by transplanting into it the testicles and pituitary gland of a recently deceased man. A distinctly worryingly human animal is now on the loose, and the professor's hitherto respectable life becomes a nightmare beyond endurance. An absurd and superbly comic story, this classic novel can also be read as a fierce parable of the Russian Revolution. "

THE KREUTZER SONATE : CITAAT

"It is amazing how complete is the delusion that beauty is goodness. A handsome woman talks nonsense, you listen and hear not nonsense but cleverness. She says and does horrid things, and you see only charm. And if a handsome woman does not say stupid or horrid things, you at once persuade yourself that she is wonderfully clever and moral." (p.100)

En voor de rest was de novelle niet om te lachen.

THE KREUTZER SONATE / LEO TOLSTOY

"During a train ride, Pozdnyshev overhears a conversation concerning marriage, divorce and love. When a woman argues that marriage should not be arranged but based on true love, he asks "what is love?" and points out that, if understood as an exclusive preference for one person, it often passes quickly. Convention dictates that two married people stay together, and initial love can quickly turn into hatred. He then relates how he used to visit prostitutes when he was young, and complains that women's dresses are designed to arouse men's desires. He further states that women will never enjoy equal rights to men as long as men view them as objects of desire, but yet describes their situation as a form of power over men, mentioning how much of society is geared towards their pleasure and well-being and how much sway they have over men’s actions.
After meeting and marrying his wife, periods of passionate love and vicious fights alternate. His wife takes a liking to a violinist, and the two perform Beethoven's Kreutzer Sonata together. Pozdnyshev complains that some music is powerful enough to change one's internal state to a foreign one. He hides his raging jealousy and goes on a trip, returns early, finds the two together and kills his wife with a dagger. The violinist escapes: "I wanted to run after him, but remembered that it is ridiculous to run after one's wife's lover in one's socks; and I did not wish to be ridiculous but terrible."
Later acquitted of murder in light of his wife's apparent adultery, Pozdnyshev rides the trains seeking forgiveness from fellow passengers."

Genadeloos als een scalpel.

FAMILY HAPPINESS : CITATEN

Family happiness (slik):

"I was convinced that I knew just what he would say and do, and how he would look; and if anything he did suprised me, I concluded that he had a mistake. I expected nothing from him. In a word, he was my husband - and that was all."
p.66

FLUISTERAARS : CITAAT

Heldenmoed en grote liefde:

"Er was voor de echtgenotes van gearresteerde vaders buitengewone volharding - om niet te zeggen moed - voor nodig die druk te weerstaan en hun man niet af te vallen. Irina en Vasili Doedarev waren bijna vijftien jaar gehuwd toen Vasili in 1937 werd gearresteerd. Ze hadden elkaar begin jaren 30 aan een lerarenopleiding in Smolensk leren kennen. Vasili was een bolsjewistische veteraan uit de burgeroorlog en hij groeide in Orjol uit tot eens vooraanstaande partijfunctionaris. In 1933 werd hij naar Azov gestuurd, een stad in de buurt van Rostov bij de monding van de rivier de Don, waar hij tot partijbaas was benoemd. Irina kon aan de slag in de lokale manufacturenfabriek. Ze was niet bijzonder geïnteresseerd in politiek, maar uit liefde voor Vasili had ze zich aangesloten bij de partij en was ze een 'partijvrouw' geworden. Toen hij werd gearresteerd, ging Irina overal naar hem op zoek: niet alleen in de plaatselijke gevangenissen, maar ook op de stations van Rostov en Batajsk, 30 kilometer verderop, waar op zondagavond de gevangenen werden verzameld voor transport naar de strafkampen:

Dan liep ik langs de treinen in de hoop mijn echtgenoot te vinden en hem wat spullen voor de reis mee te geven. Ik zag veel konvooien. De goederenwagons waren dichtgespijkerd en bedekt met een ijslaag. Zelfs de lichtgaten bovenin waren afgezet met metalen spijlen, zodat er alleen nog een dunne spleet open was. Uit de wagons klonk het gedempte geluid van stemmen. Wanneer ik langs zo'n trein liep, riep ik: 'Is Doedarev hier?' Dan stokten de stemmen even en antwoordde soms iemand: 'Nee.' [. ..] Maar op een dag antwoordde een stem: 'Doedarev? Ja.' Dat was de treinbewaker. [ . . .] Ik pakte de schone kleren die ik had meegebracht en gaf die in een kleine tas aan de bewaker. Hij liet me een 'zakelijk' briefje schrijven. Ik was dolgelukkig dat Vasili nu wist dat ik naar hem op zoek was en dat ik aan hem dacht. Ik was zo bang dat hij bij gebrek aan nieuws van mij zou denken dat ik afstand van hem zou hebben genomen. [. . .] In mijn briefje somde ik op wat ik precies aan de bewaker had gegeven en ondertekende ik met: 'Alles gaat goed. Kus.' Enkele minuten later kreeg ik van de bewaker mijn tas met het briefje terug. Op de achterkant stond in Vasili's handschrift: 'Alles goed ontvangen. Dank je.'

Irina twijfelde nooit aan de onschuld van haar man. Ze werd herhaaldelijk bij de NKVD op het matje geroepen. Daar lieten ze haar 'bewijzen' zien van zijn criminele activiteiten en dreigden ze haar met arrestatie als ze geen afstand van hem nam, maar dat weigerde ze consequent. Irina herinnert zich een partijbijeenkomst bij haar in de fabriek, waarbij ze werd opgeroepen de misdaden van haar man tegen de staat toe te geven. In vergelijkbare omstandigheden beweerden de meeste vrouwen dat ze geen weet hadden gehad van de misdaden van hun man, maar Irina ontkende dapper dat haar man enige misdaad had begaan:

Ik zat alleen aan de ene kant van de tafel. De anderen zaten zo dicht mogelijk bij de leiders van het comité aan de andere kant. Niemand praatte met me. Een van de partijsecretarissen vertelde de vergadering dat Doedarev als volksvijand was gearresteerd en dat er nu over mij besloten moest worden. De partijleden spraken om de beurt. Ze zeiden niet veel, maar herhaalden alleen de bekende leuzen. Over mij persoonlijk zeiden ze niets: alleen dat ik de partij had verraden. Ze eisten dat ik hun zou vertellen van de misdaden van mijn man en dat ik uitlegde waarom ik die tegenover de partij had verzwegen. Niemand keek me aan. Ik probeerde kalm te blijven en antwoordde kort, waarbij ik elk woord zorgvuldig overwoog. Ik zei dat ik vijftien jaar lang met mijn man samen was geweest, dat ik wist dat hij een goede communist was, dat ik op zijn aandringen partijlid was geworden en dat ik absoluut niet geloofde dat hij iets verkeerds had gedaan. Dat leidde tot flink wat rumoer. Iemand riep: 'Maar hij is gearresteerd!' Alsof dat een bewijs van schuld was. Een voor een probeerden ze me ervan te overtuigen dat het mijn plicht tegenover de partij was om Doedarevs misdaden toe te geven. Maar niemand durfde de precieze aanklacht tegen hem te verwoorden. [ . . .] Ze bleven me maar vragen toe te geven dat Doedarev een volksvijand was. Ik heb dat altijd geweigerd.

Irina werd uit de partij gezet. Ze werd ontslagen uit het bestuurscomité van haar fabriek en moest genoegen nemen met een eenvoudig baantje op de boekhoudafdeling. Enkele dagen later legde de stadssovjet haar een zware belastingheffing op, onder het mom dat zij en haar echtgenoot jarenlang een te grote woonruimte' hadden gehad. In juli 1938 werd Irina opgepakt wegens haar 'weigering de vijandige activiteiten van haar echtgenoot toe te ven'. Ze werd in december van het jaar daarop vrijgelaten en keerde terug naar Smolensk. Doedarev werd in 1938 doodgeschoten.*

*Irina hoorde pas in 1995 van zijn dood. 57 jaar lang had ze naar hem gezocht, honderden brieven had ze naar de Sovjetautoriteiten geschreven. Na 1956 werd Irina gevraagd weer partijlid te worden, maar ze weigerde." (pp.319-321)

FAMILY HAPPINESS / LEO TOLSTOY

"Family Happiness is an 1859 novella written by Leo Tolstoy. The story concerns the love and marriage of a young girl, Mashechka, and the much older Sergey Mikhaylych, an old family friend. After a somewhat awkward courtship, the two are married and move to Mikhaylych's home. Over the course of the 100 page story, Mashechka finds that married life and her feelings for Mikhaylych are much more complex than she had thought and have little to do with her previous, slightly naive, notions of marriage, hence the ironic overtones of the title, "Family Happiness".

Mijn eerste Tolstoj!

POOR PEOPLE : CITAAT

"What is honour, my dear, when you have nothing to eat; money, my dear, money is the main thing."

POOR PEOPLE / DOSTOEVSKY

"Poor People is Dostoevsky's first original work. As both a masterpiece of Russian populist writing, and a parody of the entire genre, it is a profound and troubled piece, with many glimpses of future genius. Written as a series of letters, Poor People tells the tragic tale of a petty clerk and his impossible love for a young girl. Longing to help her and her family, he sells everything he can, but his kindness leads him only into more desperate poverty, and ultimately into debauchery. As a typical 'man of the underground', he serves as the embodiment of the belief that happiness can only be achieved with riches."

Zowaar een hele mooie uitgave van Hesperus.

VADERS EN ZONEN / TOERGENJEV

Vaders en zonen: In deze roman beschrijft Toergenjev het leven en de liefdesavonturen van twee vrienden. Zij zijn jonge Russische 'nihilisten' die zich afzetten tegen de ideeën van de generatie van hun vaders. De botsing tussen de twee generaties -materialisme en realisme versus liberalisme, of 'romantiek' in de visie van Bazarov - wordt met veel inlevingsvermogen en gevoel voor humor beschreven.

DE FLUISTERAARS : CITAAT

De ervaringsdeskundige avant la lettre:

"Een van de gevangenen was Naftali Frenkel [...]. Frenkel was geschokt door de inefficiëntie van de gevangenis en stopte een brief met aanbevelingen hoe het kamp beter kon worden geleid in de 'klachtendoos' van de gevangenen. Op de een of andere manier kwam de brief in handen van Genrich Jagoda, de snel opklimmende OGPOE-baas. Frenkel werd met spoed in Moskou ontboden, waar hij zijn ideeën over het nut van gevangenisarbeid voorlegde aan Stalin, die veel voelde voor de inzet van gevangenen voor economische taken. In 1929 werd Frenkel vrijgelaten en kreeg hij de leiding over de operatie die het SLON tot een rendabele organisatie moest maken. Het aantal gevangenen in het SLON steeg snel: van 10.000 in 1927 tot 71.000 in 1931. [...] De gevangenen werden geselecteerd naar hun fysieke vermogens en kregen rantsoenen die afhingen van de hoeveelheid werk die ze verzetten. De sterken overleefden, de zwakken niet." (p. 124)

ZOMER IN BADEN-BADEN : CITAAT

"[...] eerst nam hij haar dan in zijn armen, kuste hij haar borsten, en dan begon het zwemmen - ze zwommen met wijde slagen, hun armen gelijktijdig uit het water bewegend om lucht in hun longen op te zuigen, verder en verder van de kust vandaan, naar de donkerblauwe boog van de zee [...]" (p.37)

"[...] en ze zwommen weer heel ver, zo ver dat de kust uit het zicht verdween, alsof die er nooit was geweest - ze zwommen, gelijkmatig ademhalend, nu eens onder water duikend, dan weer er iets boven uitstijgend om lucht in hun longen op te zuigen - en toen het leek of er nooit een einde aan het zwemmen kwam en zij elk moment uit het water konden losbreken en al niet meer zommen, maar vlogen, als meeuwen, licht en vrij boven de zee zwevened, [...] (p.74)

Voor al mijn trouwe lezers: dit is een aanrder.

ZOMER IN BADEN-BADEN / LEONID TSYPKIN

"Het is winter en de verteller van Zomer in Baden-Baden, Leonid Tsypkin, is met de trein op weg naar Leningrad, waar hij een paar dagen zal doorbrengen om op zoek te gaan naar sporen van zijn geliefde schrijver, Fjodor Dostojevski. Zijn reis brengt hem dichter bij de karakters van Dostojevski en zijn vrouw Anna Grigorjevna. Het is mei 1867 als de pasgetrouwde Dostojevski met Anna per trein uit St. Petersburg naar Baden-Baden vertrekt. Hun reis is een aaneenschakeling van onrust en spanningen, nu eens als gevolg van hun slechte financiële situatie, de aanmatigende houding van buitenlanders of Fjodors gokverslaving, dan weer vanwege morele kwesties, zinnelijkheid of jaloezie. De intensiteit van de vertelling van Zomer in Baden-Baden ligt in de echtelijke liefde. En Anna's liefde voor haar Fedja komt weer overeen met de liefde die de literaire discipel Tsypkin voelt voor Dostojevski. Met een uniek gevoel voor sfeer en details schrijft Tsypkin in één lange stroom van gedachten een impressionistische biografie van Dostokevski."

FLUISTERAARS: LEVEN ONDER STALIN / ORLANDO FIGES

"Hoe is het om onder de voortdurende druk van een totalitair systeem te leven? Wat gebeurt er in de binnenkamers, de huiskamers, tussen intimi? Wie is vijand? Wie is vriend? Het bijzondere aan Fluisteraars is dat het gaat over de ervaringen van álle Russen onder Stalin. Figes baseert zijn verhaal op een enorme veelheid aan bronnen - brieven, memoires, interviews - en vertelt hoe de Russen zich onder Stalin staande probeerden te houden. Op briljante wijze schetst hij de realiteit van de vaak onmogelijke keuzes waar mensen voor werden geplaatst. Het boek roept een beeld op van het beklemmende labyrint waarin de Russen in deze periode van dictatoriale onderdrukking terechtkwamen: een samenleving waarin een verkeerde keuze een hele familie kon vernietigen, maar waarin diezelfde keuze op een ander moment ironisch genoeg juist weer levens kon redden. Het was een maatschappij waarin mensen fluisterden: niet alleen om zichzelf, hun familie, hun buren en hun vrienden te beschermen, maar ook om hen te verklikken. Figes slaagt erin om ook van informanten de menselijke kant te laten zien en toont hoe in een repressief systeem iedereen in een collaborateur kan veranderen. De onschuldig ogende portretjes die de ijzingwekkende herhalen vergezellen, krijgen hierdoor een dreigende lading, hetgeen het boek een extra dimensie verleent, die voor historische non-fictie uniek mag worden genoemd."

ALEXANDRA / ALEXANDER SOKUROV

"Een Russisch regiment verblijft in een tentenkamp in Tsjetsjenië. Alexandra komt er haar kleinzoon opzoeken, die ze al zeven jaar niet meer zag. Als kapitein van een commando-eenheid is hij er ingekwartierd. Het bezoek van zijn oma heeft iets sacraal. Toch is ze niet echt welkom. Ze is een vreemde indringster in deze mannenwereld, waar het ongepast is om emoties te tonen. De dagelijkse realiteit is er hard. In het kamp is het snikheet en stoffig. De soldaten vervelen zich te pletter terwijl de dreiging alomtegenwoordig is. Dagelijks wordt er beslist over leven en dood. Alexandra wordt pijnlijk geconfronteerd met het weinig comfortabel soldatenleven. Van het leger heeft ze geen hoge dunk. Waardig en menselijk brengt deze godvrezende grootmoeder wat menselijke warmte in het leven van de frontsoldaten. Stuk voor stuk zijn het immers gewone jongens, die tegen hun zin oorlog moeten voeren. Hun patriottisme is slechts schijn, hun uniformeren slecht zittende kleren en hun heldenmoed onbestaande.
In een monochroom bruin palet schildert Sokurov de lelijkheid en de brutaliteit van de oorlog. Hij houdt de gevechtsscènes doelbewust buiten beeld en laat ons de absurditeit van de oorlogstragiek beleven via het gezichtsveld van de oude vrouw. "

HERINNERINGEN UIT HET ONDERGRONDSE : CITAAT

"Een leven van meer dan veertig jaar is onbehoorlijk, gemeen, zedeloos. Wie leeft er nu langer dan veertig jaar - antwoordt u daar nu eens eerlijk en volgens uw diepste overtuiging op. Ik zal het u zeggen, alleen domkoppen en deugnieten worden ouder dan veertig."

Ik behoor tot de 'deugnieten', laat dat duidelijk zijn.

HERINNERINGEN UIT HET ONDERGRONDSE / DOSTOJEVSKI

Nog een tussendoortje. Alles beter dan Zjivago....

"Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een uitgebreide monoloog van de verteller. Het bestaat uit puur geredeneer. Het tweede deel geeft enkele episoden weer uit het leven van de hoofdpersoon, onder meer een gebeurtenis die twintig jaar eerder van grote invloed is geweest op het leven (en vooral denken) van de verteller.
De verteller, de 'man uit het ondergrondse', doet niets, hij denkt alleen en schrijft op : 'doe-mensen zijn stom'. Hij keert zich tegen elke vorm van no-nonsense, tegen alles wat vanzelfsprekend is, zoals bijvoorbeeld de wiskundige bewering 'twee keer twee is vier'. Hij is bovendien verslaafd aan het eindeloos analyseren van zichzelf. Hij erkent dat hij ziek is, maar beschouwt zich tegelijk als een typisch 19e-eeuwse mens die, met al zijn tegenstrijdigheden en paradoxen, vollediger wil zijn dan de primaire, natuurlijke en echte mens.
De 'ondergrondse mens' komt in opstand tegen die 'primaire mens', enerzijds omdat hij zich verheven voelt en anderzijds omdat hij jaloers is op de 'primaire mens' die genoegen neemt met de schijnbare vanzelfsprekendheid van (natuur) wetten. Hij, de ondergrondse mens, is nooit tevreden : onder elke steen ligt een andere, dieper liggende oorzaak of een lijk te rotten, een nieuwe peilloze afgrond.
Om zijn ondergrondse gedachten uit het eerste deel te illustreren haalt de verteller in het tweede deel ("Naar aanleiding van natte sneeuw") enkele voorbeelden uit zijn eigen leven aan. De episodes spelen zich af in een onwezenlijk en triest St. Petersburg in een groezelige sfeer van natte sneeuw en vrieskou. Ze spelen zich af in een kroeg met dronken officieren waar hij zijn gelijkwaardigheid wil bewijzen, op het afscheidsdiner van zijn oude klasgenoot Zverkov, en in een bordeel waar hij kennis maakt met Liza, die hij later tot zijn schaamte afwijst waarop hij zich voor altijd terugtrekt in zijn ondergrondse hol."

DE SPELER : CITAAT

De betere liefdesverklaring uit de literatuur geschiedenis:

"[....] kan ik het u ronduit zeggen: waar ik ook ben, ik zie slechts u, al het andere laat mij koud. Waarom en hoe ik van u houd, dat weet ik niet. Weet u, dat u eigenlijk misschien niet eens knap bent? Stelt u zich dat eens voor: ik weet niet eens, of u een mooi gezicht hebt of niet. Uw hart is zonder twijfel lelijk - en uw geest gemeen."

Eerlijk is eerlijk natuurlijk.

DE SPELER / DOSTOJEWSKI

Als tussendoortje.

"In De Speler is de hoofdpersoon privéleraar van de kinderen van een welgestelde Russische generaal. Deze verblijft met zijn gevolg in een stad die voor het gemak Roulettenburg genoemd wordt. De privéleraar, de ik-figuur, is zeer verliefd op de stiefdochter van de generaal en stelt alles in het werk om in haar nabijheid te zijn en zijn liefde te betuigen. Maar Polina lijkt vooral met hem en zijn gevoelens te spelen.De generaal raakt aan lager wal en moet steeds meer geld lenen om aan de roulettetafel te kunnen blijven verschijnen. Met veel vertrouwen wacht hij op het bericht van de dood van een vermogende Baboesjka in Moskou die hem in één klap een grote erfenis zal nalaten, zodat hij, schuldloos, zal kunnen trouwen met de opportunistische Mademoiselle Blanche.Plotseling verschijnt echter Baboesjka, in levenden lijve, en begint verwoed haar vermogen aan de roulettetafel in te zetten en vooral te verliezen. De generaal en alle betrokkenen zien radeloos toe hoe hun toekomst en zekerheid langzaam als sneeuw voor de zon verdwijnen.
Als leraar, gokker en aanbidder van Polina neemt de hoofdpersoon deel aan dit alles, maar hij is toch vooral de observator die beschrijft wat hij, soms tot z'n eigen verbazing, te zien krijgt. Na enige verwikkelingen wordt zijn liefde definitief afgewezen en is het hoofddoel in zijn aanwezigheid (én in zijn leven) verdwenen. Hij geeft zich over aan de roulettetafel en wint een vermogen. Direct springen de aasgieren op hem af en hij vertrekt met Mlle Blanche, op zijn kosten, naar Parijs. Als het geld op is en de droom voorbij zien we de hoofdpersoon terug als kleine gokker, verhard door het leven en mislukt in de liefde, met af en toe een baantje, om het geld vervolgens weer in te zetten en opnieuw te verliezen."

DOKTER ZJIVAGO : CITAAT

"Tonja [...] bleek het meest ongenaakbare en gecompliceerde dat Joera zich kon voorstellen, zij bleek een vrouw. Als hij zijn fantasie een klein beetje inspande, kon Joera zichzelf voorstellen als een held, een bergbeklimmer die de Ararat besteeg, een profeet, een overwinnaar, alles wat je maar wilt, alleen niet als vrouw.

Héhé.

DOKTER ZJIVAGO / BORIS PASTERNAK

"Tegen de achtergrond van oorlog, revolutie, nood en ontbering in het Rusland van het eerste kwart van de twintigste eeuw, speelt een van de meest romantische, meeslepende en tragische liefdesgeschiedenissen aller tijden: die van dokter Zjivago en Lara. Voor Zjivago, die geestelijke vrijheid als een levensvoorwaarde ziet, dreigt het bestaan onder de starre communistische leiding in een nachtmerrie te veranderen, ondanks de hartstochtelijke liefde van Lara."

RED CAVALRY : CITAAT

"An orange sun is rolling across the sky like a severed head, a gentle radiance glows in the ravines of the thunderclouds and the standards of the sunset float above our heads. [...] All has been murdered by silence, and only the moon, clasping her round, shining, carefree head in blue hands, plays the vagrant under the window"
(From: Crossing the Zbrucz)

STALINS JEUGDJAREN : CITAAT

"Een groot publiek las de onder zijn bijnaam 'Soselo' in Iveria gepubliceerde gedichten. Het werden bescheiden Georgische klassiekers en nog iemand ooit van 'Stalin' had gehoord, verschenen ze in bloemlezingen van de beste georgische poëzie."
(p. 82)

RED CAVALRY / ISAAC BABEL

"From the early Soviet period, the impassioned short fiction of the great Russian-Jewish writer.
One of the most powerful short-story writers of the twentieth century, Isaac Babel expressed his sense of inner conflict through disturbing tales that explored the contradictions of Russian society. Whether reflecting on anti-Semitism in stories such as Story of My Dovecote and First Love, or depicting Jewish gangsters in his native Odessa, Babels eye for the comical laid bare the ironies of history. His masterpiece, Red Cavalry, set in the Soviet-Polish war, is one of the classics of modern fiction. By turns flamboyant and restrained, this collection of Babels best-known stories vividly expresses the horrors of his age."

http://nl.wikipedia.org/wiki/Isaak_Babel

http://en.wikipedia.org/wiki/Red_Cavalry

STALINS JEUGDJAREN : VAN REBEL TOT RODE TSAAR / MONTEFIORE

"'Later zullen er voor niemand zaken verborgen blijven,' voorspelde Stalin. Het is Simon Sebag Montefiore inderdaad gelukt om met Stalins Jeugdjaren de meeste geheimen te ontsluieren. Tien jaar onderzoek, in 23 steden en in negen landen, ligt ten grondslag aan dit magistrale boek. Mede op basis van nieuw, opzienbarend archiefmateriaal schreef Montefiore een meeslepende biografie van de in 1878 geboren schoenmakerszoon, de idealistische seminarist, bendeleider, dichter, echtgenoot en charmeur, die in de jaren dertig aan de macht kwam en een van de grootste dictators van de twintigste eeuw werd. Stalins Jeugdjaren is het portret van een zoekende jongen met een jeugd zonder veel vooruitzichten, die in de revolutionaire idealen zijn romantische, messianistische missie vond. Simon Sebag Montefiore is een schrijver van uitzonderlijke klasse. In 2004 verscheen zijn Stalin. Het hof van de rode tsaar over het leven van Stalin vanaf de jaren dertig tot aan zijn overlijden in 1953. Met Stalins jeugdjaren heeft Montefiore een groots overzicht voltooid van de bewogen geschiedenis van Rusland in de eerste helft van de vorige eeuw."

ANNA OF ALL THE RUSSIAS : CITAAT

Armoede in de Sovjet-Unie .... : "Their room [Anna & Shileiko] was large, but damp and cold; the bed was behind a screen. The one bookcase could not accomodate all their books, which had to lie about on the floor."

"I experienced great fame, I experienced great disgrace and I have come to the conclusion that, in essentials, it is all the same."

ANNA OF ALL THE RUSSIAS : A LIFE OF ANNA AKHMATOVA / ELAINE FEINSTEIN

"This comprehensive biography of the legendary Russian poet — a rich narrative of the dramatic life behind the extraordinary work — draws on a wealth of new material, including memoirs, letters and journals, and interviews with Akhmatova's surviving friends and family.
Anna Akhmatova began writing in the years before World War I, a time when, according to Akhmatova herself, to think of a woman as a poet was absurd. Her genius would rise above categorization, but this superb biography makes clear how heavily she paid for the political and personal passions that informed it. A fierce poise, forged by Anna's lonely childhood, carried her through her father's resistance to her writing — which prompted her to change her name from Gorenko to Akhmatova, a name taken from a Tartar ancestor - and her flawed but passionate love affairs. We see Akhmatova's work banned from 1925 until 1940, and banned again following World War II, when the Union of Soviet Writers labeled her half nun, half harlot. We see her steadfast resistance to Stalin during her hopeful but unsuccessful attempt to win her son's release from prison. We see her abiding loyalty to such friends as Mandelstam, Shostakovich and Pasternak as they faced Stalinist oppression. And we see how, through everything, Akhmatova continued to write, her poetry giving voice to the Russian people by whom she was, and still is, deeply loved. "

ENVY : CITAAT

"In our country the paths to fame are strewn with barriers. A gifted person either has to fade away or else resolve to lift the barrier and make a great fuss. [...] Here we're afraid of paying attention to anyone. I want a lot of attention." p.25

"You might even kill yourself. Suicide for no good reason. To make trouble. To show that every person has the right to dispose of his own self." p.26

ENVY / YURI OLESHA

"One of the delights of Russian literature, a tour de force that has been compared to the best of Nabokov and Bulgakov, Yuri Olesha's novella Envy brings together cutting social satire, slapstick humor, and a wild visionary streak. Andrei is a model Soviet citizen, a swaggeringly self-satisfied mogul of the food industry who intends to revolutionize modern life with mass-produced sausage. Nikolai is a loser. Finding him drunk in the gutter, Andrei gives him a bed for the night and a job as a gofer. Nikolai takes what he can, but that doesn't mean he's grateful. Griping, sulking, grovelingly abject, he despises everything Andrei believes in, even if he envies him his every breath.

Producer and sponger, insider and outcast, master and man fight back and forth in the pages of Olesha's anarchic comedy. It is a contest of wills in which nothing is sure except the incorrigible human heart."

TRAGEDIE VAN EEN VOLK : CITAAT

"De belangrijke opmars [van de Russen] in de richting van Lvov zakte al snel in toen de troepen in de verlaten stad Konjoechi een groot magazijn vol alcohol ontdekten en daar halt hielden om dronken te worden. Pas drie dagen en een kater later waren ze weer in staat om slag te leveren. Toen waren de vijandelijke versterkingen al gearriveerd en zagen de Russen zich gedwongen zich, onder zware verliezen, terug te trekken."
(p. 520)

RUSSIAN ARK / ALEXANDR SOKUROV

"Russian master Alexander Sokurov has tapped into the very flow of history itself for this flabbergasting film. Thanks to the miracles of digital video, Sokurov (and cinematographer Tilman Buttner) uses a single, unbroken, 90-minute shot to wind his way through the Hermitage in St. Petersburg--the repository of Russian art and the former home to royalty. Gliding through time, we glimpse Catherine II, modern-day museumgoers, and the doomed family of Nicholas II. History collapses on itself, as the opulence of the past and the horrors of the 20th century collide, and each door that opens onto yet another breathtaking gallery is another century to be heard from. The movie climaxes with a grand ball and thousands of extras, prompting thoughts of just how crazy Sokurov had to be to try a technical challenge like this--and how far a distance we've traveled, both physically and spiritually, since the movie began. --Robert Horton "

Fim van 92 minuten. Eén lange shot! Niet te geloven.

TRAGEDIE VAN EEN VOLK : CITATEN

"Geen andere cultuur heeft ooit zoveel belang gehecht aan het 'high-brow'-tijdschrift. Deze 'dikke' literaire tijdschriften werden door vrijwel alle ontwikkelde mensen gelezen en besproken. Het was een uniek verschijnsel dat niet voorkwam in het Westen, waar de vrijheid van meningsuiting had geresulteerd in wijdverbreide politieke apathie."
(p. 179)

"Kapitein Samfarov, een andere commandant [...], was een veelvraat die verzot was op ijsjes. Hij was te dik om nog in zijn uniform te passen en dook weg in zijn privé-schuilplaats zodra er werd geschoten. Hij hield de mannen graag 'scherp' door opdracht te geven tot middernachtelijke aanvallen, ondank het overduidelijke gebrek aan strategische voorbereiding voor zulke nachtelijke gevechten. Een keer, toen zo'n aanval bijna het hele bataljon het leven had gekost en [de] mannen de volgende dag in een verschrikkelijke toestand terugkeerden, liet Samfarov hen aantreden en bleef hij een half uur tegen hen staan schreeuwen omdat ze hun laarzen niet hadden gepoetst."
(p. 339)

TRAGEDIE VAN EEN VOLK: DE RUSISCHE REVOLUTIE 1891-1924 / FIGES

"Tragedie van een volk heeft een indrukwekkend brede scope, steunt op uitputtend eigen onderzoek en is geschreven met passie, inleving en een groot verhalend vermogen. Het is het eerste alomvattende historische werk over de Russische Revolutie in één band. De veelgeprezen historicus Orlando Figes combineert een synthese van de Russische sociale en politieke geschiedenis van 1891-1924 op briljante en overtuigende wijze met een oorspronkelijk individueel perspectief, ontleend aan de privé-verslagen van verscheidene figuren, wier tragische persoonlijke belevenissen in het algemene verhaal zijn verweven. Door het hele boek heen wordt de Revolutie niet beschouwd als een opmars van abstracte sociale krachten en ideologieën, maar als een menselijk samenspel van gebeurtenissen, dat in feite bestaat uit gecompliceerde persoonlijke tragedies. Een meesterwerk van geschiedschrijving. "

"Presents an account of the Russian Revolution. This book has won the Wolfson History Prize, the W H Smith Literary Award, and the Longman/History Today Book of the Year Award."

THE FOUNDATION PIT / ANDREI PLATONOV

"Completed in 1930 but unpublished during his lifetime, Platonov's masterpiece, a scathing satire of the Soviet attempt to build a workers' utopia, gauges the vast human tragedy of Stalinism, portraying a society organized and regimented around a monstrous lie, and thus bereft of meaning, hope, integrity, humanity. The novel's central image is the digging of an immense foundation pit for a communal high-rise project to house the local proletariat, a project that remains a big hole. The story is also eerily prescient: [...] it foreshadows the doomed Palace of Soviets, which was begun in Moscow in 1932 but never built after years of excavation. Loaded with irony and images of the walking dead, and spiked with mordant digs at Soviet conformity and bureaucracy, Platonov's somnambulistic nightmare is filled with characters cut off from normal human feelings and reality as they convince themselves that party slogans, precepts and careerist hustling are meaningful keys to the future. Platonov (1899-1951), himself a disillusioned revolutionary who fought in the Red Army during Russia's civil war, was also a deep lyric prose-poet of everyday life and nature[...]. His dark parable is a great dirge for Mother Russia as well as a savage analysis of the split consciousness fostered by an oppressive system. Platonov's books are still being unearthed in Russia decades after his death." Copyright 1996 Reed Business Information, Inc.

WE : CITAAT

"IMAGINATION

THIS IS THE WORM THAT GNAWS BLACK WRINKLES ONTO YOUR FOREHAED. THIS IS THE FEVER THAT CHASES YOU, AND YOU RUN OFF INTO THE DISTANCE EVEN THOUGH THIS "DISTANCE" BEGINS WHERE HAPPINESS ENDS. IT IS THE LAST BARRICADE ON THE PATH TO HAPPINESS.
BUT BE GLAD: IT HAS BEEN DETONATED ALREADY.
THE PATH IS CLEAR.
THE MOST RECENT DISCOVERY OF THE STATE SCIENCE IS THE LOCATION OF THE IMAGINATION: THE PATHETIC CEREBRAL NODULE IN THE REGION OF THE PONS VAROLII. CAITERIZE THIS NODULE WITH X-RAYS THREE TIMES AND YOU ARE HEALED OF YOUR IMAGINATION.

FOREVER

YOU WILL BE PERFECT, YOU WILL BE MACHINE-EQUAL. THE PATH TO ONE-HUNDRED-PERCENT HAPPINESS IS CLEAR. HURRY, ALL OF YOU - YOUNG AND OLD - HURRY TO UNDERGO THE GREAT OPERATION. [...] ALL HAIL THE ONE STATE. ALL HAIL THE BENEFACTOR."
(record 31)

WE / YEVGENY ZAMYATIN

"An inspiration for George Orwell’s 1984 and a precursor to the work of Philip K. Dick and Stanislaw Lem, We is a classic of dystopian science fiction ripe for rediscovery. Written in 1921 by the Russian revolutionary Yevgeny Zamyatin, this story of the thirtieth century is set in the One State, a society where all live for the collective good and individual freedom does not exist. The novel takes the form of the diary of state mathematician D-503, who, to his shock, experiences the most disruptive emotion imaginable: love for another human being.At once satirical and sobering–and now available in a powerful new modern translation–We speaks to all who have suffered under repression of their personal and artistic freedom. "

http://en.wikipedia.org/wiki/We_(novel)

IN ANDERHALVE KAMER / JOSEPH BRODSKY

"In het essay ‘In anderhalve kamer’ beschrijft Brodsky in 45 korte hoofdstukken van vaak niet meer dan één bladzijde, het leven dat hij met zijn vader en moeder heeft gekend. Het is geschreven vlak na de dood van zijn ouders en het is via de Engelse taal dat Brodsky een poging doet om zijn ouders enige vorm van vrijheid terug te geven, een vrijheid die zij zich van voor 1917 nog konden herinneren, maar die zij sindsdien niet meer ervaren hadden. ‘Dit zal hen niet uit de dood doen opstaan, maar de Engelse grammatica zou op zijn minst wel eens een betere ontsnappingsroute uit de schoorstenen van het staatscrematorium kunnen blijken te zijn dan de Russische.’
Wat Brodsky met deze essays probeert te bereiken is om in het reine te komen met wat hij noemt: ‘de kwaliteit van mijn geheugen’. Het was een poging om de onverenigbaarheid te weerleggen van zijn Amerikaanse heden met het Russiche verleden. Het was een poging die uitliep op een aanklacht, omdat het geheugen alleen in details geïnteresseerd bleek te zijn. Met al zijn verbale kracht, met zijn strategie om het geheugen te geven wat het vraagt, namelijk een detaillering die reikt tot zoiets verfijnds als: ‘de roodachtige, licht ontstoken linkerwang van mijn moeder’, moet hij uiteindelijk toegeven ‘dat er geen continuïteit mag zijn, van niets.’ Precies hetgeen hij met zijn poëzie weet te bewerkstelligen, is dat waarvan hij in zijn meest geslaagde proza moet erkennen dat het in werkelijkheid niet bestaat."

Swanborn, Peter. "In Memoriam 1940-1996 Iosif Brodsky". Stichting DBNL. 09/05/2007. <http://www.dbnl.org/tekst/_pas002199601_01/_pas002199601_01_0037.htm>.

JEWGENI ONEGIN : CITATEN

"De hemel zelf legt ons dat juk
'gewoonte' op: 't vervangt geluk"
(II-31)

"Gewoonte slechts kon 't leed verzachten
waartegen niets beschermen kon.
Maar weldra deed ze 'n onverwachte
ontdekking, en toen rees haar zon:
allengs was zij de kunst gaan leren
hoe zij haar echtvriend kon regeren
zoals een autocraat dat doet,
en dadelijk liep alles goed.
Ze ging het boerderijwerk leiden,
ze maakte paddestoelen in,
hield boek, 'schoon kuiven', deed haar zin,
sloeg in een kwade bui haar meiden,
ging zaterdags naar 't badhuis toe,
en vroeg hém niets - dat was de clou."
(II - 32)

Zucht.

JEWGENI ONEGIN / POESJKIN

Jewgeni Onegin, een jongeman uit Petersburg, raakt bevriend met de dichter Lenski, die vrijt met een naburig meisje Olga, die weer een zuster Tatjana heeft. Deze Tatjana wordt verliefd op Onegin, maar hij wijst haar vriendelijk, doch gedecideerd af. Lenski en Onegin raken in een duel verwikkelt, waarbij Lenski het leven laat. Onegin vertrekt, Tatjana treurend achterlatend. Uiteindelijk trouwt zij in Moskou met een dikke generaal. Jaren later ontmoet Onegin Tatjana weer, en hij wordt verliefd op de beschaafde, vriendelijke en welgestelde Tatjana. Nu wijst zij Onegin af, niet omdat ze niet meer van hem houdt, maar omdat ze haar echtgenoot trouw heeft beloofd.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Poesjkin

http://en.wikipedia.org/wiki/Eugene_Onegin

NATASJA'S DANS : CITAAT

"Al met al was Ejzensteins Oktober veel grootser dan de werkelijkheid. Hij had vijfduizend veteranen van de burgeroorlog opgeroepen - veel meer dan de enkele honderden matrozen en leden van de Rode garde die in 1917 hadden deelgenomen aan de bestorming van het paleis. Velen van hen hadden hun eigen geweren meegebracht, geladen en al, en vuurden terwijl zij de trappen beklommen hun kogels af op de sèvresglazen en verwondden verscheidene mensen. Bij de opnamen vielen aanzienlijk meer gewonden dan in 1917. Na afloop, herinnerde Ejzenstein zich, zei een bejaarde portier die de scherven van het gebroken porselein bijeenveegde: 'De eerste keer dat jullie mensen het paleis innamen, waren ze veel voorzichtiger.' " (p. 448)

STAKING / EISENSTEIN (1/5/2007)

"'Staking' is net als 'Potemkin' een van zijn vroege films. De film vertelt over de opstand van fabrieksarbeiders in Tsaristisch Rusland, en de bloedige manier waarop hij werd neergeslagen. Eisenstein wisselt beelden van de onderdrukking af met beelden uit een slachthuis. Tussendoor krijgen we portretten te zien van het riante leven van de bazen. Zoals steeds gaat het bij Eisenstein niet om de individuen, maar om hun representativiteit voor het collectief. Propaganda, maar van een superieure soort. Een visueel meesterwerk waarin driftig geëxperimenteerd werd met de fotografische mogelijkheden van het medium. "

Gezien op 1 mei. Leuk.

Geen ondertitels. Niet leuk.

http://www.imdb.com/title/tt0015361/

NATASJA'S DANS : CITAAT

"Alleen bij ons hebben ze respect voor poëzie", zei Mandelstjam in de jaren dertig tegen zijn vrienden. "Nergens anders ter wereld kun je de doodstraf krijgen voor poëzie." [...] Van de zevenhonderd auteurs die in 1934 het Eerste Congres van de Bond van Sovjetschrijvers hadden bijgewoond, woonden er in 1954 slechts vijftig het Tweede Congres van Sovjetschrijvers bij. (p. 468)

TUSSEN IEMAND EN NIEMAND / BRODSKY (23/4/2007)

"In die tijd leerde ik geen geloof meer hechten aan al die poeha over het onbewuste. Volgens mij heb ik nooit in symbolen gedroomd - ik heb altijd de werkelijkheid gezien: borsten heupen lingerie."

"De totalitaire staat heeft toch het voordeel dat ze het individu het idee geeft zelf ook een soort verticale hiërarchie te kennen, met het bewustzijn bovenaan. Aldus houden we toezicht op wat er voorvalt binnnen onszelf; het is bijna zo dat we aan ons bewustzijn verslag uitbrengen over onze instincten. En dan straffen we onszelf. Wanneer we beseffen dat deze straf niet opweegt tegen het zwijn dat we binnenin ontdekt hebben, dan nemen we ons toevlucht tot alcohol en drinken we ons suf."

"Ethisch gesproken behoorde onze generatie tot de meest leesgrage in de Russische geschiedenis, de hemel zij dank. Een vriendschap kon verbroken worden wegens een voorkeur voor Hemmingway boven Faulkner; de hiërarchie in dat pantheon was ons echte Centrale Comité."

Gelukzak?

NATASJA'S DANS : CITAAT

"In de nacht van 2 juli werd [Tsjechov] wakker met een koortsaanval. Hij liet een dokter komen en zei luid en duidelijk: 'Ich sterbe'. De dokter trachtte hem te kalmeren en ging weg. Tsjechov bestelde een fles champagne, dronk een glas, ging op bed liggen en stierf." p. 345

GEZIEN IN 2006 (2) : STALKER / TARKOVSKY

"Near a gray and unnamed city is the Zone, an alien place guarded by barbed wire and soldiers. Over his wife's numerous objections, a man rises in the dead of night: he's a stalker, one of a handful who have the mental gifts (and who risk imprisonment) to lead people into the Zone to the Room, a place where one's secret hopes come true. That night, he takes two people into the Zone: a popular writer who is burned out, cynical, and questioning his genius; and a quiet scientist more concerned about his knapsack than the journey. In the deserted Zone, the approach to the Room must be indirect. As they draw near, the rules seem to change and the stalker faces a crisis."

http://www.imdb.com/title/tt0079944/

http://www.youtube.com/watch?v=fjvW4oiIrDs

De film is even onheilspellend als de foto doet vermoeden.

GELEZEN IN 2006 (5) : HIJ HEETTE VLASOV / BUISSON

"Als de briljante Russische generaal Andrej Vlasov bij de slag om Leningrad krijgsgevangen wordt gemaakt door de Duitsers, ronselt hij een bevrijdingsleger uit Russische krijgsgevangenen om met de steun van de nazi’s Rusland te bevrijden van het stalinistische juk. Met dit paradoxale historische gegeven als uitgangspunt schreef Jean-Christophe Buisson een filmische roman over verraad en loyaliteit.Buisson laat een jonge Franse journalist op zoek gaan naar de waarheid omtrent deze onopgehelderde episode in de Tweede Wereldoorlog. Deze spoort een oude vriend van Vlasov in Siberië op, die door zijn verhalen een hecht web blootlegt van verbroken vriendschaps- en liefdesrelaties, rancune en wroeging."

GEZIEN IN 2006 (1) : ANDREI RUBLEV / TARKOVSKY

"At last, the complete version of Andrei Tarkovski's 1966 masterpiece about the great 15th century Russian icon painter (a film suppressed by the Soviet Union and unseen until 1971) is available. It's a complex and demanding narrative about the responsibility of the artist to participate in history rather than documenting it from a safe distance. A landmark in Russian cinema, Andrei Rublev is a beautifully lyrical black-and-white film about harmony and soulful expression. As the late filmmaker says in a supplementary interview, each generation must experience life for itself; it cannot simply absorb what has preceded it. " (Desowitz , Bill. "Andrei Rublev." Amazon. Amazon. 18 Apr 2007 . )

http://www.imdb.com/title/tt0060107/

http://www.youtube.com/watch?v=w-apnv0ETPg

Vergeet Citizen Kane. Dit was de beste, belangrijkste en moedigste film van de 20ste eeuw.

GELEZEN IN 2006 (4) : OBLOMOV / GONTSJAROV

"Ilya Ilyich Oblomov is a member of Russia's dying aristocracy a man so lazy that he has given up his job in the Civil Service, neglected his books, insulted his friends and found himself in debt. Too apathetic to do anything about his problems, he lives in a grubby, crumbling apartment, waited on by Zakhar, his equally idle servant. "("Oblomov." Amazon.com. Amazon. 18 Apr 2007 . )



http://en.wikipedia.org/wiki/Oblomov


Ik heb zo ook mijn Oblomov-dagen ;-)

GELEZEN IN 2006 (3) : DE MEESTER EN MARGARITA / BOELGAKOV

"De duivel en zijn handlangers overvallen Moskou. Het moet tussen 1925 en 1940 zijn. De stad is in paniek: willekeurige mensen worden plotseling krankzinnig of onthoofd, veranderen in vampiers of verdwijnen op mysterieuze wijze. Nog voor de komst de duivel heeft de 'meester' een roman geschreven over Pontius Pilatus, de romeinse stadhouder die na de kruisiging van Christus zijn handen in onschuld waste. Hoewel zijn boek niet mag verschijnen, wordt hij in de kranten tóch van 'pilatisme' beschuldigd. Zijn geliefde Margarita vindt dat hij zich tegen die onrechtvaardigheid moet verzetten maar hij wordt gearresteerd en opgesloten in een gekkenhuis. Margarita, die haar geliefde wil redden, ontmoet het duivelse gezelschap, sluit zich daarbij aan en verandert in een heks. De duivel zelf raakt zo van haar onder de indruk dat hij haar wens vervult. Aan het lijfelijk bestaan van de geliefden komt een eind, zij verlaten Moskou spoorslags door het luchtruim en vinden onderdak in een bescheiden huisje op het platteland waar zij 'voor de rest van de eeuwigheid' mogen blijven. "

Fantastisch boek. Gezien de politieke achtergrond waartegen het geschreven werd: tragisch en moedig. Het herlezen waard.

GELEZEN IN 2006 (2) : SJOSTAKOVITSJ EN STALIN

"Musicoloog Solomon Volkov schildert in Sjostakovitsj en Stalin een aangrijpend beeld van het duel tussen de communistische tsaar Josif Stalin en de componist Dmitri Sjostakovitsj, die in de jaren twintig als wonderkind van de avant-garde op het toneel verscheen en tegenwoordig meer dan ooit in de belangstelling staat. Terwijl vooraanstaande kunstenaars als Michail Boelgakov, Boris Pasternak en Osip Mandelsjtam zwaar te lijden hadden onder het communistische bewind wist Sjostakovitsj zich, ondanks de banvloek die in 1936 en 1948 over zijn werk werd uitgesproken, staande te houden in het stalinistische landschap. Volkov plaatst Sjostakovitsj' kunstenaarsrol in het verlengde van het oer-Russische concept van de 'joerodivy', de heilige nar die de tsaar met gevaarlijke maar noodzakelijke waarheden durft te confronteren. Sjostakovitsj en Stalin leest als een intiem portret van het politieke en culturele klimaat in het Rusland van de jaren dertig en veertig."

Beetje te veel musicologie, beetje te weinig politieke en culturele geschiedenis.

GELEZEN IN 2006 (1) : STALIN, HET HOF VAN DE RODE TSAAR

"Wie was Stalin, de dictator, de massamoordenaar? Wie was de mens Stalin? Wat speelde zich af binnen de muren van het Kremlin tijdens zijn regime? Wie waren de mannen en vrouwen die het stalinistische hof vormden?

Montefiore baseerde zich voor dit grootse boek op onlangs geopende archieven, talloze interviews met nazaten van de machthebbers van toen en een schat aan onthullende gegevens uit memoires, brieven en aantekeningen van zowel Stalin als de mensen om hem heen.

Tot in detail wordt het persoonlijke en politieke leven van Stalin beschreven: van zijn mislukte huwelijk tot zijn identificatie met de tsaren, van zijn minnaressen tot het besluit de koelakkken uit te moorden."

Uitermate leerrijk. Enig punt van kritiek: het boek zit te veel in het kantoor en het archief en te weinig in het hoofd of hart van Stalin.

NATSJA'S DANS : CITATEN EN OPMERKINGEN

"Gedurende de afgelopen tweehonderd jaar heeft de kunst er, bij gebrek aan een parlement of vrije pers, dienst gedaan als arena voor het politieke, filosofische en religieuze debat." (p.16)

"De spelers van een blazersensemble in Koeskovo was slechts één enkele noot geleerd, zodat er geen tijd verloren zou gaan. Het aantal spelers werd bepaald door het aantal verschillende noten in een stuk. Het enige wat zij hoefden en konden, was dus het spelen van die ene noot op het juiste moment."

Voor op lange winteravonden: de liefdesverhalen van graaf Sjeremetev met Praskovja en van Sergej Volkonski met Maria.

OFFRET / TARKOVSKY (9/4/2007)

"Alexander, a journalist and former actor and philosopher, tells his little son how worried he is about the lack of spirituality of modern mankind. In the night of his birthday, the third world war breaks out. In his despair Alexander turns himself in a prayer to God, offering him everything to have the war not happened at all. "

Het universum van Tarkovsky: postbodes die discussiëren over Nietzsche ... Pure poëzie van beelden. Het testament van Tarkovsky werd toch niet zijn beste film; te weinig dramatische verhaallijn. Alles is volledig uitgepuurd. Blijft een fantastische kijkervaring.

http://www.youtube.com/watch?v=jU57bKl2JAs

http://www.imdb.com/title/tt0091670/

ENTUZIAZM / VERTOV (30/01/07)

" 'Entuziazm. Simfoniya Donbassa' was Dziga Vertovs (1896-1954) eerste klankfilm. Voor de grondlegger van het principe 'camera oog' (Kino Glaz) was de mogelijkheid om klank te gebruiken een geweldige uitdaging. Hij experimenteerde dan ook naar hartelust. Tijdens de voorstelling van de film in London liet hij de klank zo luid zetten dat een aantal aanwezigen protesteerden. Voor hem moest 'het gebouw trillen net als wat er op het scherm te zien was'. Andere aanwezigen, onder wie Chaplin, waren erg onder de indruk. 'Ik had nooit kunnen denken dat industriële geluiden zo konden weergegeven worden dat zij zo mooi konden klinken. Voor mij is 'Entuziazm' een verbijsterende symfonie', schreef Chaplin. Al zou hij er zelf niet veel mee doen. 'Modern Times' uit 1936 bleef stil. Tegelijk is 'Entuziazm' een briljante propagandafilm. De film toont de zegeningen van Lenins vijfjarenplan voor het Donbekken. Vertov doet dat door eerst de nefaste gevolgen van alcoholisme te tonen en de slechte invloed van de kerk. Vervolgens gaat zijn aandacht naar de kracht van de industrie, met arbeiders die zich inzetten voor de opbouw van het land. Al is 'Entuziazm' niet van dezelfde grootsheid als 'De man met de Camera', toch blijft het een mijlpaal in de filmgeschiedenis. "

http://www.imdb.com/title/tt0021375/

NATASJA'S DANS : EEN CULTURELE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND

Een mooi en passende start (hopelijk). Een vlucht over de culturele geschiedenis van Rusland.