THE FOUNDATION PIT / ANDREI PLATONOV

"Completed in 1930 but unpublished during his lifetime, Platonov's masterpiece, a scathing satire of the Soviet attempt to build a workers' utopia, gauges the vast human tragedy of Stalinism, portraying a society organized and regimented around a monstrous lie, and thus bereft of meaning, hope, integrity, humanity. The novel's central image is the digging of an immense foundation pit for a communal high-rise project to house the local proletariat, a project that remains a big hole. The story is also eerily prescient: [...] it foreshadows the doomed Palace of Soviets, which was begun in Moscow in 1932 but never built after years of excavation. Loaded with irony and images of the walking dead, and spiked with mordant digs at Soviet conformity and bureaucracy, Platonov's somnambulistic nightmare is filled with characters cut off from normal human feelings and reality as they convince themselves that party slogans, precepts and careerist hustling are meaningful keys to the future. Platonov (1899-1951), himself a disillusioned revolutionary who fought in the Red Army during Russia's civil war, was also a deep lyric prose-poet of everyday life and nature[...]. His dark parable is a great dirge for Mother Russia as well as a savage analysis of the split consciousness fostered by an oppressive system. Platonov's books are still being unearthed in Russia decades after his death." Copyright 1996 Reed Business Information, Inc.

WE : CITAAT

"IMAGINATION

THIS IS THE WORM THAT GNAWS BLACK WRINKLES ONTO YOUR FOREHAED. THIS IS THE FEVER THAT CHASES YOU, AND YOU RUN OFF INTO THE DISTANCE EVEN THOUGH THIS "DISTANCE" BEGINS WHERE HAPPINESS ENDS. IT IS THE LAST BARRICADE ON THE PATH TO HAPPINESS.
BUT BE GLAD: IT HAS BEEN DETONATED ALREADY.
THE PATH IS CLEAR.
THE MOST RECENT DISCOVERY OF THE STATE SCIENCE IS THE LOCATION OF THE IMAGINATION: THE PATHETIC CEREBRAL NODULE IN THE REGION OF THE PONS VAROLII. CAITERIZE THIS NODULE WITH X-RAYS THREE TIMES AND YOU ARE HEALED OF YOUR IMAGINATION.

FOREVER

YOU WILL BE PERFECT, YOU WILL BE MACHINE-EQUAL. THE PATH TO ONE-HUNDRED-PERCENT HAPPINESS IS CLEAR. HURRY, ALL OF YOU - YOUNG AND OLD - HURRY TO UNDERGO THE GREAT OPERATION. [...] ALL HAIL THE ONE STATE. ALL HAIL THE BENEFACTOR."
(record 31)

WE / YEVGENY ZAMYATIN

"An inspiration for George Orwell’s 1984 and a precursor to the work of Philip K. Dick and Stanislaw Lem, We is a classic of dystopian science fiction ripe for rediscovery. Written in 1921 by the Russian revolutionary Yevgeny Zamyatin, this story of the thirtieth century is set in the One State, a society where all live for the collective good and individual freedom does not exist. The novel takes the form of the diary of state mathematician D-503, who, to his shock, experiences the most disruptive emotion imaginable: love for another human being.At once satirical and sobering–and now available in a powerful new modern translation–We speaks to all who have suffered under repression of their personal and artistic freedom. "

http://en.wikipedia.org/wiki/We_(novel)

IN ANDERHALVE KAMER / JOSEPH BRODSKY

"In het essay ‘In anderhalve kamer’ beschrijft Brodsky in 45 korte hoofdstukken van vaak niet meer dan één bladzijde, het leven dat hij met zijn vader en moeder heeft gekend. Het is geschreven vlak na de dood van zijn ouders en het is via de Engelse taal dat Brodsky een poging doet om zijn ouders enige vorm van vrijheid terug te geven, een vrijheid die zij zich van voor 1917 nog konden herinneren, maar die zij sindsdien niet meer ervaren hadden. ‘Dit zal hen niet uit de dood doen opstaan, maar de Engelse grammatica zou op zijn minst wel eens een betere ontsnappingsroute uit de schoorstenen van het staatscrematorium kunnen blijken te zijn dan de Russische.’
Wat Brodsky met deze essays probeert te bereiken is om in het reine te komen met wat hij noemt: ‘de kwaliteit van mijn geheugen’. Het was een poging om de onverenigbaarheid te weerleggen van zijn Amerikaanse heden met het Russiche verleden. Het was een poging die uitliep op een aanklacht, omdat het geheugen alleen in details geïnteresseerd bleek te zijn. Met al zijn verbale kracht, met zijn strategie om het geheugen te geven wat het vraagt, namelijk een detaillering die reikt tot zoiets verfijnds als: ‘de roodachtige, licht ontstoken linkerwang van mijn moeder’, moet hij uiteindelijk toegeven ‘dat er geen continuïteit mag zijn, van niets.’ Precies hetgeen hij met zijn poëzie weet te bewerkstelligen, is dat waarvan hij in zijn meest geslaagde proza moet erkennen dat het in werkelijkheid niet bestaat."

Swanborn, Peter. "In Memoriam 1940-1996 Iosif Brodsky". Stichting DBNL. 09/05/2007. <http://www.dbnl.org/tekst/_pas002199601_01/_pas002199601_01_0037.htm>.

JEWGENI ONEGIN : CITATEN

"De hemel zelf legt ons dat juk
'gewoonte' op: 't vervangt geluk"
(II-31)

"Gewoonte slechts kon 't leed verzachten
waartegen niets beschermen kon.
Maar weldra deed ze 'n onverwachte
ontdekking, en toen rees haar zon:
allengs was zij de kunst gaan leren
hoe zij haar echtvriend kon regeren
zoals een autocraat dat doet,
en dadelijk liep alles goed.
Ze ging het boerderijwerk leiden,
ze maakte paddestoelen in,
hield boek, 'schoon kuiven', deed haar zin,
sloeg in een kwade bui haar meiden,
ging zaterdags naar 't badhuis toe,
en vroeg hém niets - dat was de clou."
(II - 32)

Zucht.

JEWGENI ONEGIN / POESJKIN

Jewgeni Onegin, een jongeman uit Petersburg, raakt bevriend met de dichter Lenski, die vrijt met een naburig meisje Olga, die weer een zuster Tatjana heeft. Deze Tatjana wordt verliefd op Onegin, maar hij wijst haar vriendelijk, doch gedecideerd af. Lenski en Onegin raken in een duel verwikkelt, waarbij Lenski het leven laat. Onegin vertrekt, Tatjana treurend achterlatend. Uiteindelijk trouwt zij in Moskou met een dikke generaal. Jaren later ontmoet Onegin Tatjana weer, en hij wordt verliefd op de beschaafde, vriendelijke en welgestelde Tatjana. Nu wijst zij Onegin af, niet omdat ze niet meer van hem houdt, maar omdat ze haar echtgenoot trouw heeft beloofd.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Poesjkin

http://en.wikipedia.org/wiki/Eugene_Onegin

NATASJA'S DANS : CITAAT

"Al met al was Ejzensteins Oktober veel grootser dan de werkelijkheid. Hij had vijfduizend veteranen van de burgeroorlog opgeroepen - veel meer dan de enkele honderden matrozen en leden van de Rode garde die in 1917 hadden deelgenomen aan de bestorming van het paleis. Velen van hen hadden hun eigen geweren meegebracht, geladen en al, en vuurden terwijl zij de trappen beklommen hun kogels af op de sèvresglazen en verwondden verscheidene mensen. Bij de opnamen vielen aanzienlijk meer gewonden dan in 1917. Na afloop, herinnerde Ejzenstein zich, zei een bejaarde portier die de scherven van het gebroken porselein bijeenveegde: 'De eerste keer dat jullie mensen het paleis innamen, waren ze veel voorzichtiger.' " (p. 448)

STAKING / EISENSTEIN (1/5/2007)

"'Staking' is net als 'Potemkin' een van zijn vroege films. De film vertelt over de opstand van fabrieksarbeiders in Tsaristisch Rusland, en de bloedige manier waarop hij werd neergeslagen. Eisenstein wisselt beelden van de onderdrukking af met beelden uit een slachthuis. Tussendoor krijgen we portretten te zien van het riante leven van de bazen. Zoals steeds gaat het bij Eisenstein niet om de individuen, maar om hun representativiteit voor het collectief. Propaganda, maar van een superieure soort. Een visueel meesterwerk waarin driftig geëxperimenteerd werd met de fotografische mogelijkheden van het medium. "

Gezien op 1 mei. Leuk.

Geen ondertitels. Niet leuk.

http://www.imdb.com/title/tt0015361/

NATASJA'S DANS : CITAAT

"Alleen bij ons hebben ze respect voor poëzie", zei Mandelstjam in de jaren dertig tegen zijn vrienden. "Nergens anders ter wereld kun je de doodstraf krijgen voor poëzie." [...] Van de zevenhonderd auteurs die in 1934 het Eerste Congres van de Bond van Sovjetschrijvers hadden bijgewoond, woonden er in 1954 slechts vijftig het Tweede Congres van Sovjetschrijvers bij. (p. 468)

TUSSEN IEMAND EN NIEMAND / BRODSKY (23/4/2007)

"In die tijd leerde ik geen geloof meer hechten aan al die poeha over het onbewuste. Volgens mij heb ik nooit in symbolen gedroomd - ik heb altijd de werkelijkheid gezien: borsten heupen lingerie."

"De totalitaire staat heeft toch het voordeel dat ze het individu het idee geeft zelf ook een soort verticale hiërarchie te kennen, met het bewustzijn bovenaan. Aldus houden we toezicht op wat er voorvalt binnnen onszelf; het is bijna zo dat we aan ons bewustzijn verslag uitbrengen over onze instincten. En dan straffen we onszelf. Wanneer we beseffen dat deze straf niet opweegt tegen het zwijn dat we binnenin ontdekt hebben, dan nemen we ons toevlucht tot alcohol en drinken we ons suf."

"Ethisch gesproken behoorde onze generatie tot de meest leesgrage in de Russische geschiedenis, de hemel zij dank. Een vriendschap kon verbroken worden wegens een voorkeur voor Hemmingway boven Faulkner; de hiërarchie in dat pantheon was ons echte Centrale Comité."

Gelukzak?

NATASJA'S DANS : CITAAT

"In de nacht van 2 juli werd [Tsjechov] wakker met een koortsaanval. Hij liet een dokter komen en zei luid en duidelijk: 'Ich sterbe'. De dokter trachtte hem te kalmeren en ging weg. Tsjechov bestelde een fles champagne, dronk een glas, ging op bed liggen en stierf." p. 345

GEZIEN IN 2006 (2) : STALKER / TARKOVSKY

"Near a gray and unnamed city is the Zone, an alien place guarded by barbed wire and soldiers. Over his wife's numerous objections, a man rises in the dead of night: he's a stalker, one of a handful who have the mental gifts (and who risk imprisonment) to lead people into the Zone to the Room, a place where one's secret hopes come true. That night, he takes two people into the Zone: a popular writer who is burned out, cynical, and questioning his genius; and a quiet scientist more concerned about his knapsack than the journey. In the deserted Zone, the approach to the Room must be indirect. As they draw near, the rules seem to change and the stalker faces a crisis."

http://www.imdb.com/title/tt0079944/

http://www.youtube.com/watch?v=fjvW4oiIrDs

De film is even onheilspellend als de foto doet vermoeden.

GELEZEN IN 2006 (5) : HIJ HEETTE VLASOV / BUISSON

"Als de briljante Russische generaal Andrej Vlasov bij de slag om Leningrad krijgsgevangen wordt gemaakt door de Duitsers, ronselt hij een bevrijdingsleger uit Russische krijgsgevangenen om met de steun van de nazi’s Rusland te bevrijden van het stalinistische juk. Met dit paradoxale historische gegeven als uitgangspunt schreef Jean-Christophe Buisson een filmische roman over verraad en loyaliteit.Buisson laat een jonge Franse journalist op zoek gaan naar de waarheid omtrent deze onopgehelderde episode in de Tweede Wereldoorlog. Deze spoort een oude vriend van Vlasov in Siberië op, die door zijn verhalen een hecht web blootlegt van verbroken vriendschaps- en liefdesrelaties, rancune en wroeging."

GEZIEN IN 2006 (1) : ANDREI RUBLEV / TARKOVSKY

"At last, the complete version of Andrei Tarkovski's 1966 masterpiece about the great 15th century Russian icon painter (a film suppressed by the Soviet Union and unseen until 1971) is available. It's a complex and demanding narrative about the responsibility of the artist to participate in history rather than documenting it from a safe distance. A landmark in Russian cinema, Andrei Rublev is a beautifully lyrical black-and-white film about harmony and soulful expression. As the late filmmaker says in a supplementary interview, each generation must experience life for itself; it cannot simply absorb what has preceded it. " (Desowitz , Bill. "Andrei Rublev." Amazon. Amazon. 18 Apr 2007 . )

http://www.imdb.com/title/tt0060107/

http://www.youtube.com/watch?v=w-apnv0ETPg

Vergeet Citizen Kane. Dit was de beste, belangrijkste en moedigste film van de 20ste eeuw.

GELEZEN IN 2006 (4) : OBLOMOV / GONTSJAROV

"Ilya Ilyich Oblomov is a member of Russia's dying aristocracy a man so lazy that he has given up his job in the Civil Service, neglected his books, insulted his friends and found himself in debt. Too apathetic to do anything about his problems, he lives in a grubby, crumbling apartment, waited on by Zakhar, his equally idle servant. "("Oblomov." Amazon.com. Amazon. 18 Apr 2007 . )



http://en.wikipedia.org/wiki/Oblomov


Ik heb zo ook mijn Oblomov-dagen ;-)

GELEZEN IN 2006 (3) : DE MEESTER EN MARGARITA / BOELGAKOV

"De duivel en zijn handlangers overvallen Moskou. Het moet tussen 1925 en 1940 zijn. De stad is in paniek: willekeurige mensen worden plotseling krankzinnig of onthoofd, veranderen in vampiers of verdwijnen op mysterieuze wijze. Nog voor de komst de duivel heeft de 'meester' een roman geschreven over Pontius Pilatus, de romeinse stadhouder die na de kruisiging van Christus zijn handen in onschuld waste. Hoewel zijn boek niet mag verschijnen, wordt hij in de kranten tóch van 'pilatisme' beschuldigd. Zijn geliefde Margarita vindt dat hij zich tegen die onrechtvaardigheid moet verzetten maar hij wordt gearresteerd en opgesloten in een gekkenhuis. Margarita, die haar geliefde wil redden, ontmoet het duivelse gezelschap, sluit zich daarbij aan en verandert in een heks. De duivel zelf raakt zo van haar onder de indruk dat hij haar wens vervult. Aan het lijfelijk bestaan van de geliefden komt een eind, zij verlaten Moskou spoorslags door het luchtruim en vinden onderdak in een bescheiden huisje op het platteland waar zij 'voor de rest van de eeuwigheid' mogen blijven. "

Fantastisch boek. Gezien de politieke achtergrond waartegen het geschreven werd: tragisch en moedig. Het herlezen waard.

GELEZEN IN 2006 (2) : SJOSTAKOVITSJ EN STALIN

"Musicoloog Solomon Volkov schildert in Sjostakovitsj en Stalin een aangrijpend beeld van het duel tussen de communistische tsaar Josif Stalin en de componist Dmitri Sjostakovitsj, die in de jaren twintig als wonderkind van de avant-garde op het toneel verscheen en tegenwoordig meer dan ooit in de belangstelling staat. Terwijl vooraanstaande kunstenaars als Michail Boelgakov, Boris Pasternak en Osip Mandelsjtam zwaar te lijden hadden onder het communistische bewind wist Sjostakovitsj zich, ondanks de banvloek die in 1936 en 1948 over zijn werk werd uitgesproken, staande te houden in het stalinistische landschap. Volkov plaatst Sjostakovitsj' kunstenaarsrol in het verlengde van het oer-Russische concept van de 'joerodivy', de heilige nar die de tsaar met gevaarlijke maar noodzakelijke waarheden durft te confronteren. Sjostakovitsj en Stalin leest als een intiem portret van het politieke en culturele klimaat in het Rusland van de jaren dertig en veertig."

Beetje te veel musicologie, beetje te weinig politieke en culturele geschiedenis.

GELEZEN IN 2006 (1) : STALIN, HET HOF VAN DE RODE TSAAR

"Wie was Stalin, de dictator, de massamoordenaar? Wie was de mens Stalin? Wat speelde zich af binnen de muren van het Kremlin tijdens zijn regime? Wie waren de mannen en vrouwen die het stalinistische hof vormden?

Montefiore baseerde zich voor dit grootse boek op onlangs geopende archieven, talloze interviews met nazaten van de machthebbers van toen en een schat aan onthullende gegevens uit memoires, brieven en aantekeningen van zowel Stalin als de mensen om hem heen.

Tot in detail wordt het persoonlijke en politieke leven van Stalin beschreven: van zijn mislukte huwelijk tot zijn identificatie met de tsaren, van zijn minnaressen tot het besluit de koelakkken uit te moorden."

Uitermate leerrijk. Enig punt van kritiek: het boek zit te veel in het kantoor en het archief en te weinig in het hoofd of hart van Stalin.

NATSJA'S DANS : CITATEN EN OPMERKINGEN

"Gedurende de afgelopen tweehonderd jaar heeft de kunst er, bij gebrek aan een parlement of vrije pers, dienst gedaan als arena voor het politieke, filosofische en religieuze debat." (p.16)

"De spelers van een blazersensemble in Koeskovo was slechts één enkele noot geleerd, zodat er geen tijd verloren zou gaan. Het aantal spelers werd bepaald door het aantal verschillende noten in een stuk. Het enige wat zij hoefden en konden, was dus het spelen van die ene noot op het juiste moment."

Voor op lange winteravonden: de liefdesverhalen van graaf Sjeremetev met Praskovja en van Sergej Volkonski met Maria.

OFFRET / TARKOVSKY (9/4/2007)

"Alexander, a journalist and former actor and philosopher, tells his little son how worried he is about the lack of spirituality of modern mankind. In the night of his birthday, the third world war breaks out. In his despair Alexander turns himself in a prayer to God, offering him everything to have the war not happened at all. "

Het universum van Tarkovsky: postbodes die discussiëren over Nietzsche ... Pure poëzie van beelden. Het testament van Tarkovsky werd toch niet zijn beste film; te weinig dramatische verhaallijn. Alles is volledig uitgepuurd. Blijft een fantastische kijkervaring.

http://www.youtube.com/watch?v=jU57bKl2JAs

http://www.imdb.com/title/tt0091670/

ENTUZIAZM / VERTOV (30/01/07)

" 'Entuziazm. Simfoniya Donbassa' was Dziga Vertovs (1896-1954) eerste klankfilm. Voor de grondlegger van het principe 'camera oog' (Kino Glaz) was de mogelijkheid om klank te gebruiken een geweldige uitdaging. Hij experimenteerde dan ook naar hartelust. Tijdens de voorstelling van de film in London liet hij de klank zo luid zetten dat een aantal aanwezigen protesteerden. Voor hem moest 'het gebouw trillen net als wat er op het scherm te zien was'. Andere aanwezigen, onder wie Chaplin, waren erg onder de indruk. 'Ik had nooit kunnen denken dat industriële geluiden zo konden weergegeven worden dat zij zo mooi konden klinken. Voor mij is 'Entuziazm' een verbijsterende symfonie', schreef Chaplin. Al zou hij er zelf niet veel mee doen. 'Modern Times' uit 1936 bleef stil. Tegelijk is 'Entuziazm' een briljante propagandafilm. De film toont de zegeningen van Lenins vijfjarenplan voor het Donbekken. Vertov doet dat door eerst de nefaste gevolgen van alcoholisme te tonen en de slechte invloed van de kerk. Vervolgens gaat zijn aandacht naar de kracht van de industrie, met arbeiders die zich inzetten voor de opbouw van het land. Al is 'Entuziazm' niet van dezelfde grootsheid als 'De man met de Camera', toch blijft het een mijlpaal in de filmgeschiedenis. "

http://www.imdb.com/title/tt0021375/

NATASJA'S DANS : EEN CULTURELE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND

Een mooi en passende start (hopelijk). Een vlucht over de culturele geschiedenis van Rusland.